Οθωμανική Αυτοκρατορία: Ένα ασφαλές καταφύγιο για τους Εβραίους πρόσφυγες

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν ένα ασφαλές καταφύγιο για τον εβραϊκό λαό, που γνώρισε μια χρυσή εποχή παρόμοια με την Χρυσή Εποχή της Ισπανίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου της ιστορίας, οι τουρκο-εβραϊκές σχέσεις ήταν πρωτοφανείς. Ήταν μια εποχή ειρήνης, ευημερίας και ηρεμίας για τους Εβραίους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Όταν οι Οθωμανοί απελευθέρωσαν την Προύσα το 1324 από τον καταπιεστικό ζυγό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ανακάλυψαν μια βαριά καταπιεσμένη εβραϊκή κοινότητα. Οι Εβραίοι της Προύσας αντιμετώπισαν τους Οθωμανούς Τούρκους ως σωτήρες τους. Ο Σουλτάνος Ορχάν έδωσε στους Εβραίους μια δυνατότητα που στο παρελθόν δεν θα μπορούσε να έχουν, άδεια να κατασκευάσουν συναγωγές όπως την Etz Ha-Hayyim. Πράγματι, η απελευθέρωση των Εβραίων της Προύσας το 1324 από την τυραννία των Βυζαντινών σηματοδοτεί την έναρξη της τουρκο-εβραϊκής φιλίας.

Screenshot_5

Ο Σουλτάνος Βιγιαζίτ Β’ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στέλνει το Kemal Reis, για να σώσει τους Σεφαραδίτες Εβραίους από τις Ισπανικές προκλήσεις το 1492 και μεριμνεί για την εγκατάστασή τους στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ξεκινώντας στις αρχές του 14ου αιώνα, οι Εβραίοι προσπαθούν να ξεφύγουν από την καταπίεση και άρχισαν να εγκαθίστανται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Οθωμανική Τουρκία έγινε πατρίδα για τους Εβραίους οι οποίοι εκδιώχθηκαν από την Ουγγαρία το 1376, από τη Γαλλία το 1394, και από τη Σικελία στις αρχές του 15ου αιώνα. Στα 1420, η Εβραίοι που ζουν στην υπό ενετικό έλεγχο Θεσσαλονίκη μετανάστευσαν επίσης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το 1453, ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β’ αρχίζει να ενθαρρύνει ενεργά τους Εβραίους να εγκατασταθούν στην οθωμανική επικράτεια. Ο ίδιος εξέδωσε μια διακήρυξη σε όλους τους Εβραίους δηλώνοντας: «Όποιος από εσάς είναι μαζί μου, ας είναι ο Θεός του μαζί του, ο Θεός του τον άφησε να ανέβει στην Κωνσταντινούπολη, στην περιοχή του αυτοκρατορικού θρόνου μου. Είθε να σταθεί στο καλύτερο μέρος της γης μας, κάτω από κάθε αμπέλι μας και κάτω από τη συκιά μας, με ασήμι και με χρυσάφι, με τον πλούτο και τα βοοειδή. Είθε να κατοικήσει στη γη μας, να κάνει εμπόριο σε αυτή, και να την πάρει στην κατοχή του.»
Η διακήρυξη αυτή έγινε σε μια εποχή που οι Εβραίοι της Ευρώπης ήταν σε μεγάλη απόγνωση λόγω των διωγμών που υπέστησαν και είχαν πολύ ανάγκη από ένα ασφαλές καταφύγιο. Ο Ραβίνος Jizak Safarti έστειλε μια επιστολή προς τις εβραϊκές κοινότητες της Ευρώπης αμέσως μετά την ολοκληρωτική κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1453, «προσκαλώντας ομόθρησκούς του να αποχωρήσουν από τα βάσανα που είχαν υπομείνει από τη χριστιανοσύνη και να αναζητήσουν την ασφάλεια και την ευημερία στην Τουρκία.» Δεν πέρασε πολύς καιρός μετά την επιστολή αυτή, και το 1492, η βασίλισσα Ισαβέλλα και ο βασιλιάς Φερδινάνδος της Ισπανίας εκδίωξαν τους Εβραίους από τη χώρα τους, η οποία μαζί με την ισπανική Ιερά Εξέταση που ακολούθησε ήταν αναμφισβήτητα ένα από τα πιο τραυματικά γεγονότα στην ιστορία των Εβραίων.
Την ίδια χρονιά, ο Σουλτάνος Βιγιαζίτ Β’ εξέδωσε οδηγία στους υπαλλήλους του να υποδεχθούν τους Σεφαραδίτες Εβραίους στη χώρα του. Περίπου 250.000 Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών στην Κωνσταντινούπολη και τη Θεσσαλονίκη, οι οποίες και απορρόφησαν συνολικά 100.000 Εβραίους. Ο Immanual Aboab ισχυρίστηκε ότι Βιγιαζίτ Β’ υποστήριξε ότι «ο Απολυταρχικός Μονάρχης Φερδινάνδος κακώς θεωρείται σοφός, αφού εξαθλιώνει την Ισπανία από την εκδίωξη των Εβραίων, και πλουτίζει η Τουρκία.»
Είναι ενδιαφέρον, ότι οι Σεφαραδίτες Εβραίοι είναι αυτοί που εισάγουν την τυπογραφία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Σεφαραδίτες Εβραίοι των οποίων οι πρόγονοι άκμαζαν προηγουμένωw στην Χρυσή Εποχή της Ισπανίας, οι οποίοι δημιουργούν μια νέα χρυσή εποχή στα οθωμανικά εδάφη. Η προσευχή Lekhah Dodi την οποία οι Εβραίοι μέχρι σήμερα παραδοσιακά ψάλλουν κάθε Παρασκευή βράδυ στις συναγωγές σε όλο τον κόσμο, γράφτηκε στη μεσαιωνική περίοδο από τον Ραβίνο Slom Alkabetz υπό την σκέπη της οθωμανικής τουρκικής κυριαρχίας. Ο Joseph Nazi διορίστηκε δούκας της Νάξου, ο Aluaro Mandes ονομάστηκε Δούκας της Μυτιλήνης και ο Salamon ben Nathan Eskenazi ενορχηστρώνει τις πρώτες διπλωματικές σχέσεις μεταξύ των Οθωμανών Τούρκων και της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Πλούσιοι Σεφαραδίτες Εβραίοι, όπως ο Dona Gracia Mendes Naci χρηματοδότησαν τον Οθωμανό Τούρκο Σουλτάνο. Σε αντάλλαγμα για τις εισφορές του Dana Gracia Mendes Naci στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Οθωμανός Σουλτάνος προσέφερε στους Εβραίους την πόλης της Τιβεριάδας ως ανεξάρτητη πόλη-κράτος υπό την οθωμανική κηδεμονία. Παρά τις αντιδράσεις των ντόπιων αράβων και γάλλων, ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής συνέχισε να στηρίζει το έργο.
Ο ιστορικός Stanford Shaw έγραψε για τους Εβραίους, και τους Οθωμανούς Τούρκους: απ’ τον δέκατο πέμπτο μέχρι τον εικοστό αιώνα, «Η Οθωμανική Αυτοκρατορία για αιώνες παρείχε ένα ασφαλές καταφύγιο για τους Εβραίους πρόσφυγες από την Ευρώπη. Οι μεγάλης κλίμακας μεταναστεύσεις των Εβραίων από την Ισπανία, την Πορτογαλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες κατά τον δέκατο πέμπτο και δέκατο έκτο αιώνα είναι γνωστές και έχουν συζητηθεί λεπτομερώς. Ωστόσο, αργότερα οι μετακινήσεις εβραϊκών πληθυσμών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι λιγότερο γνωστές. Ακόμα, όλα αυτά τα χρόνια, πολλοί Εβραίοι ατομικά ή σε μικρές ομάδες συνέχισαν να εγκαθίστανται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία για πολιτικούς, οικονομικούς ή θρησκευτικούς λόγους. Στο δέκατο ένατο και στις αρχές του εικοστού αιώνα, η εισροή των Εβραίων προσφύγων συνέχισε αυξανόμενη παρά την συρρίκνωση των οθωμανικών εδαφών. Αυτή τη φορά, η μετανάστευση που προκαλείται κυρίως από τις διώξεις εβραίων στα νέα ανεξάρτητα κράτη των Βαλκανίων.»
Η παραπάνω συνοπτική ενδεικτική ιστορική αναδρομή, καταδεικνύει ολοφάνερα, την αποστροφή των Εβραίων προς τους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, και τον σφιχτό εναγκαλισμό τους με το μουσουλμανικό στοιχείο και ιδιαίτερα την Οθωμανική Αυτοκρατορία και τον απόγονό της, την σύγχρονη Τουρκία. Η Τουρκία διεσώθη ως κράτος εν μέσω κατάρρευσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, χάριν των Εβραίων, οι οποίοι την χρειάζονται, γιατί είναι πάντοτε γι’ αυτούς το ασφαλές τους ορμητήριο εναντίον της λευκής Ευρώπης.

Πάνος Γεωργίου