Ίων Δραγούμης: Ο ασυμβίβαστος

δραγμαζης

Προφανώς και στην περίπτωση του Δραγούμη ισχύει το γνωστό “κανένας άνθρωπος δεν είναι νησί”. Η κοινωνική του προέλευση και οι κοινωνικές επαφές που του εξασφάλιζε το οικογενειακό του περιβάλλον είχαν ως αποτέλεσμα ο Δραγούμης, ήδη από αρκετά νεαρή ηλικία, να έρθει σε επαφή με τις φιλοσοφικές και πολιτικές ιδέες και αναζητήσεις που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Ο ίδιος στο ημερολόγιό του έκανε λόγο για δύο περιόδους στην ιδεολογική του πορεία. Η πρώτη, που και ο ίδιος αποκαλεί “εθνικιστική”, επηρεάζεται ιδεολογικά από τον Νίτσε και τον Μπαρές, ενώ πολιτικά η προσοχή του είναι στραμμένη, σχεδόν αποκλειστικά, στον λεγόμενο Μακεδονικό Αγώνα. Μετά το 1914, κατά την περίοδο που ο ίδιος αποκαλεί “σοσιαλιστική και ουμανιστική”, τα ιδεολογικά του ερείσματα προέρχονται από τον Ρουσώ, τον Τολστόι, ακόμα και τον Κροπότκιν. Είναι η περίοδος που την υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας έρχεται να επικαλύψει, στο ιδεολογικό οπλοστάσιο του Δραγούμη, το αίτημα για κοινωνικές αλλαγές. Δίπλα στα παραδοσιακά πολιτικά συστήματα και τις αντίστοιχες πολιτικές θεωρίες, δύο πολιτικά ρεύματα έρχονται δυναμικά στο προσκήνιο την εποχή εκείνη. Η μαρξιστική ιδεολογία, γνωστή και αρκετά διαδεδομένη ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, αποκτά νέα δυναμική, προκαλώντας εκτεταμένες και έντονες αντιπαραθέσεις, μετά και την Ρωσική Επανάσταση του 1917. Ο Δραγούμης, παραμένοντας πάντα πιστός στα εθνικιστικά του οράματα, απέρριπτε πολλά από τα σοσιαλιστικά προτάγματα, αλλά όχι όλα. Αν και δεν είχε εντρυφήσει ιδιαίτερα στο έργο του Μαρξ, ήταν αρκετά ενημερωμένος για τις απόψεις των μαρξιστών, τόσο ώστε να μη διστάζει να έρθει σε δημόσια αντιπαράθεση με μερικούς από τους πιο γνωστούς Έλληνες σοσιαλιστές διανοούμενους της εποχής. […]

B Mussolini

Πολύ μεγαλύτερο ήταν το ενδιαφέρον του Δραγούμη για την άλλη ιδεολογία που είχε αρχίσει ήδη να αποκτά ολοένα και περισσότερους οπαδούς. Βέβαια, πριν από την άνοιξη του 1919, όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι ονόμασε το κόμμα που είχε ιδρύσει “φασιστικό”, ο όρος φασισμός δεν υπήρχε καν στο πολιτικό λεξιλόγιο. Ωστόσο, ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα ή και ακόμα παλαιότερα σε ορισμένες περιπτώσεις, αρκετοί είχαν διατυπώσει απόψεις που δεν διέφεραν ουσιαστικά από εκείνες του Μουσολίνι.

Γιάννης Α. Μάζης, Ίων Δραγούμης: Ο ασυμβίβαστος, εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα, 2016, απόσπασμα από τις σελίδες 255-257

Πηγή: Ιδεάπολις