Ίων Δραγούμης: Αρβανιτιά (άρθρο στο Νουμά)

Για να κατανοηθεί ο Δραγούμης σχετικά με τους Αρβανίτες αλλά και για να μην παρερμηνευθεί το άρθρο του πρέπει να λάβουμε υπόψη την εποχή, τις συνθήκες και τις πολιτικές αναγκαιότητες της ιστορικής στιγμής. Το θέμα της Αρβανιτιάς το γνώριζε πολύ καλά ο ΙΔΑΣ σε αντίθεση με αυτούς που τον συκοφαντούν σήμερα. Παραθέτουμε απόσπασμα εισαγωγικό από το βιβλίο «Ο Ελληνισμός μου και οι Έλληνες» για να κατανοηθεί καλύτερα το κείμενο που ακολουθεί:

«Συζητήσεις με το Σουλιώτη για το ζήτημα αυτό και αποκρυστάλλωμα της δικής του και της δικής μου σκέψης. Το τουρκικό κράτος έχει πρωτεύουσα την πρωτεύουσα του βυζαντινού και, όσο υπάρχει το κράτος αυτό, θα είναι και ελληνική πρωτεύουσα η Πόλη, προπάντων τώρα που έχει σύνταγμα (ή δήθεν σύνταγμα) η Τουρκία. Μα οι αγώνες μας όλοι πρέπει να γίνουν αγώνες για μιαν Ελλάδα, που θα έχη όλα τα νησιά και ένα μέρος της Μακεδονίας και της Ηπείρου και που θα βοηθήση και τους Αρβανίτες να κάμουν το κράτος τους από πάνω από την Ελλάδα, προπύργιο ενάντια στους τρίτους. Ανάγκη να δοθή αυτή η διεύθυνση στον Ελληνισμό. Ένα είδος μυθιστόρημα σαν το «Ηρώων και Μαρτύρων αίμα». Δημοτική γλώσσα σύμβολο αληθινής αναγέννησης για τον Ελληνισμό».

dragoumis

Άρθρο του Ίωνα Δραγούμη που δημοσιεύτηκε στον «Νουμά» τον Φεβρουάριο του 1912 με την υπογραφή «ΙΔΑΣ».

ΑΡΒΑΝΙΤΙΑ

Το Σούλι πάει, μας το τραγούδησε σε πεντέξη εξαίρετες ζωγραφιές – μια σταλιά ρωμαντικές μονάχα μολονότι επιγραμματικές – ο κ. Βλαχογιάννης. Και με το Σούλι άρχισε να τελειόνει και η παράδοση του φαγωμού μας με τον Αρβανίτη. «Αρβανίτης» είναι ο Τουρκαλνός, ο Τόσκας, ο Γκέκας, που πάντα του σ’ αμαχή βρισκόταν με το Χριστιανό, το Ρωμιό, τον «Έλληνα», κι ακόμα σε κάποια μέρη, στην ‘Ηπειρο, βρίσκεται και τώρα.
Ο Ηπειρώτης είναι ο καλλίτερος συνάμα και ο χειρότερος σύμβουλος όσο για να καταλάβουμε, οι Αρβανιτάδες τι πράμα είναι και πως πρέπει να τους φερνόμαστε. Καλός σύμβουλος, για να σου χαρακτηρίσει τέλεια τον Αρβανίτη, τον ξέρει από την κορφή ως τα νύχια. Κακός σύμβουλος, για να σου υποβάλει πολιτική απέναντι στους Αρβανίτες στενή και κοντόφθαλμη.
Σου λέει άξαφνα πως ο Αρβανίτης είναι πονηρός, πλιατσικολόγος, ανόργωτος, πολεμιστής, στολιδιάρης – σαν κανένα όμορφο πουλί που δείχνει σαν άρματα τα φτερά του. Και πονηρός είναι και πλεονέχτης είναι και πρωτόγονος είναι και όλα τα άλλα που σου αριθμούν οι Ηπειρώτες τάχει. Μα όταν σου λεν τους μισούμε και πρέπει να τους μισείτε και σεις, γιατί στα μέρη μας, εκεί που συναπαντιόμαστε, οι Ρωμιοί και οι Αρβανίτες, μας τυραννούν και μας βασανίζουν επειδή έχουν την κυρίαρχη θρησκεία και την κυρίαρχη φυλή τους, τους Τούρκους, μαζί τους, δεν πρέπει η ταραχή για τα βάσανα των αδερφών μας να μας παραφέρνει. Άμα βρίσκει, όποιος και νάναι, απακούμπι και δύναμη, γίνεται τύραννος, ή καλλίτερα, άμα αντικρύσει κανένας άνθρωπο πιο αδύνατο του έρχεται να τον κάνει δούλο του. Λοιπόν τυραννούν οι Αρβανίτες. Μα ας πάρουν αν θέλουν άρματα και οι χριστιανοί και ας τους τυραννίσουν κι αυτοί. Οι μπέηδες από τον Αλή-πασά έχουν κάμει χωριά ολόκληρα χριστιανικά, τσιφλίκια τους. Η Τουρκία κληρονόμησε κι αυτή μερικά καταπατημένα χριστιανικά τσιφλίκια από τον ίδιο τον Αλή, όταν τον κατέστρεψε. Ο δραγάτης ο Αρβανίτης τυραννάει κι αυτός, ο χωροφύλακας είτε Τούρκος είτε Αρβανίτης (το ίδιο κάνει το κάτω κάτω της γραφής) κι αυτός βασανιστής, ο δεκατιστής που παίρνει τα βασιλικά δοσίματα, τύραννος κι αυτός, και Αρβανίτης τις περισσότερες φορές. Είναι φυσικό λοιπόν οι Ρωμιοί να σιχαίνονται τον Αρβανίτη, στην Ήπειρο. Ως τόσο ούτε η Αρβανιτιά βρίσκεται στην ‘Ηπειρο ούτε οι Ηπειρώτες είναι όλοι οι Έλληνες.

Screenshot_5

Σφυριά και αμόνια πολεμάν, την ώρα τούτη, για να φτειάξουν μιαν Αρβανιτιά. Οι Αρβανίτες, ενώ ήταν Αρβανίτες πάντα, δεν έλαβαν συνείδηση εθνική ξεχωριστή από τους Τούρκους παρά στα τελευταία χρόνια και πάλι όχι όλοι. Είναι ακόμα χωρισμένοι σε φυλές, σε οικογένειες, σε αρχηγούς, που τρώγονται αναμεταξύ τους και εκδικιούνται, και σε πολλά μέρη δεν εχώρισαν ακόμα οι Αρβανίτες καθαρά τον εαυτόν τους από τον Τούρκο. Μα ολοένα γίνεται το έθνος το Αρβανίτικο μέσα στην συνείδηση των Αρβανιτάδων. Άρχισαν από το 19ον αιώνα οι Τόσκηδες και προπάντων μερικοί χριστιανοί – οι πιο διανοητικοί να πούμε Αρβανίτες – να δείχνουν στους άλλους πως είναι ξεχωριστό από τους Τούρκους έθνος. Η ελληνική γειτονιά τους επηρέασε βέβαια σ’ αυτό, και η μόρφωση που δώκαμε μείς στους χριστιανούς. Βάλθηκαν και οι Μιρδίτες, οι καθολικοί, η παπιστάνικη προπαγάντα και τα σκολειά τους, να δώσουν και στους Γκέκηδες να καταλάβουν πως είναι προπάντων Αρβανίτες. Τα προνόμια της ασυδοσίας και της οπλοφορίας των Γκέκηδων, αποτέλεσμα της αδυναμίας των Τούρκων να τους επιβληθούν, άρχισαν να γίνονται αφορμή να ξυπνούν και τούτοι εθνικά, από τον καιρό που αποφάσισε το Τούρκικο το κράτος να μεταρρυθμίζεται ευρωπαϊκά με ταχτικές στρατολογίες, ταχτικούς φόρους, συγκεντρωτικά συστήματα και άλλα τέτοια καμώματα ξένα στους Τούρκους. Άμα θέλησε το κράτος, δηλαδή η Πύλη, να χτυπήσει τα αρβανίτικα προνόμια, πάλεψαν οι Αρβανίτες και χύθηκε αίμα. Και κάθε χρόνο τώρα γίνεται και από μια τέτοια αιματοχυσία. Το αίμα αυτό έσκαψε βάραθρο βαθύ που ξεχώρισε τους Αρβανίτες, τους εγδικητές, από τους Τούρκους τους καταχτητές, που θέλησαν να μεταμορφωθούν μονομερώς σε μεταρρυθμιστές. Αφότου μάλιστα και τούτοι κατάντησαν ν’ αποχτήσουν εθνική συνείδηση και ο εθνικισμός τους έφερε το σύνταγμα στην Τουρκία, όπως οι άλλοι οι Μουσουλμάνοι, οι Κούρδοι και οι Άραβες, έτσι και οι Τουρκαλβανοί συναιστάνθηκαν καθαρότερα την ξεχωριστή τους υπόσταση, το εθνικό τους είναι.

Και τώρα άναψαν οι Αρβανίτες και λένε θεληματικά «Αρβανίτες είμαστε και την Αρβανιτιά μας κράτος θα την φτειάξουμε ξεχωριστό από τ’ άλλα.» Και φυτρόνουν ελεύτερα από το σύνταγμα (1908) και δώθε αρβανίτικα σκολεία, και αρβανίτικες λέσχες και σύλλογοι και αρβανίτικες εφημερίδες.

Screenshot_6

Και βέβαια, αν ήταν στο χέρι τους θα σταματούσαν οι Ηπειρώτες το σχηματισμό της εθνικής ψυχής των γειτόνων τους. Μα δεν είναι βολετό να σταματήσει κανένας τον ποταμό. Λοιπόν εμείς ας τον πάρουμε όπως είναι και ας τον βοηθήσουμε νάβρει τον δρόμο του. Νάρθει να μας πνίξει δεν πιστεύω να είναι κίνδυνος. Ενάμιση εκατομμύριο οι Αρβανίτες όλοι όλοι, τι θα μας κάνουν; Θα πείτε ο αριθμός δε σημαίνει, ή ποιότητα αξίζει. Μα ίσια ίσια την αξία τους αυτή μπορούμε με τεχνικό τρόπο να τη βάλουμε κοντά στην αξία τη δική μας, να ταιριάξει, αντί να την αφήσουμε να πάει να προστεθεί στην αξία άλλων τριγυρινών εθνών και κρατών, είτε Σλαύων, είτε Αυστριακών, είτε Ιταλών. Δε θα συζητήσουμε σύνορα με τους Αρβανίτες, δεν είναι καιρός. Κ’ έπειτα με ποιόν να συζητήσεις; Μήπως υπάρχει ακόμα κανένα οργανωμένο κέντρο δικό τους; Άλλο από μπέηδες και προεστούς και αρχηγούς αναρίθμητους δε βρίσκεις, μόλις τώρα άρχισαν να ξεφυτρόνουν σύλλογοι και λέσχες. Με ποιον απ’ αυτούς να πρωτοσυνεννοηθείς; Ξέρουμε κιόλας εμείς τι είναι δικό μας, ο τόπος που τον κατοίκησαν οι Χάονες, οι Μολοσσοί και οι Θεσπρωτοί, τόπος ελληνικός. Πέρα απ’ αυτόν δε γυρεύουμε τίποτε. Αν πρέπει να συναγροικηθούμε με τους αρχηγούς των φυλών και των οικογενειών και με τους συλλόγους που συσταίνονται – και πρέπει γιατί δε μας περισσεύει και ο καιρός, η Τουρκία ξεπέφτει, οι ξένοι γύρω αγρυπνούν, ραδιουργούν και δουλεύουν – θα συναγροικηθούμε για να τους ενώσουμε στην εθνική τους ιδέα και στην αντίληψη της ανάγκης να συνεργασθούμε Έλληνες και Αρβανίτες ενάντια στην αποκλειστική επικράτηση των Σλαύων στα Βαλκάνια και ενάντια στις αφομοιωτικές τάσες των Νεότουρκων. Κοινό συμφέρο είναι, δικό μας και δικό τους, να μην αφήσουμε τους αλλόφυλους Σλαύους να απλωθούν σε τόπους δικούς μας για να μας πλημμυρίσουν και μας πλακώσουν. Αυτοί με τη γεννοβολιά τους τη γόνιμη, με τη γεωργική τους προδιάθεση, με τη λιτότητα της ζωής τους και τη φτήνεια της δουλειάς τους, απλόνονται σα λάδια περίγυρα στους τόπους όπου εγκαταστάθηκαν, και παν να διώξουν τους άλλους. Για την ίδια την ισορροπία των εθνών στη Βαλκανική χερσόνησο συμφέρει να είναι οι Σλαύβοι περιορισμένοι ως εκεί που εγκαταστάθηκαν. Με τους Αρβανίτες ενωμένοι, αυτό το καταφέρνουμε, χωρίς αυτούς, όχι τόσο καλά ούτε τόσο εύκολα. Έπειτα και άλλος λόγος παρουσιάζεται που μας αναγκάζει να συνεργαστούμε – οι επίβουλοι ξένοι. Ο Γερμανισμός φυλάγει με πρόσκοπο την Αυστρία για να χάψει το Αρβανίτικο έθνος που τάζει βέβαια αυτονομία και τέτοια, και με ραδιουργίες και συκοφαντίες του βάζει την ιδέα πως εμείς δε θέλουμε το καλό του. Οι Αρβανίτες δε πρέπει να γελαστούν και να παν με κείνους. Εμείς το κακό τους δεν το θέλουμε, δεν έχουμε συμφέρο να το θελήσουμε, μα κι αν το θέλαμε δεν θα το καταφέρναμε γιατί δεν είμαστε ούτε τόσο πολλοί στα Βαλκάνια ούτε τέτοιοι όπως οι Σλαύοι. Εμείς δεν απλονόμαστε σε τόπους που δεν είναι από αιώνες και χιλιόχρονα δικοί μας. Εμείς την Αρβανιτιά τη βλέπουμε σαν πρόχωμα αθάνατο για το έθνος μας.

Αλλά και τους Ιταλούς πρέπει να τους φοβούνται οι Αρβανίτες που δεν έχουν καλούς σκοπούς για τη χώρα τους. Αυτοί θέλουν την Αρβανιτιά να την καταχτήσουν για να ορίζουν και από τις δύο μεριές την Αδριατική θάλασσα, έπειτα λιμπίζονται το λιμάνι της Αυλώνας. Και δεν κρύβουν τις επιθυμίες ή τις βουλιμίες τους, όπως θέλεις πες τες. Και αυτοί υπόσχονται αυτονομία και τέτοια στους Αρβανίτες. Μα αν είναι να καταντήσουν μέσα σ’ ένα μεγάλο κράτος σαν την Αυστρία ή την Ιταλία, δέκατος πέμπτος τροχός, ας είναι και αυτόνομοι, τι τη θέλουν την τέτοια αυτονομία τους; Ποιος θα τους λογαριάζει; Παρά να καταντήσουν έτσι, δεν είναι τάχα καλλίτερα να κάνουν ελεύτερο κράτος δικό τους, κυρίαρχο, που να είναι μαζύ με την Ελλάδα ενωμένο κατά τη λεγόμενη δυαδική ένωση; Δηλαδή ένας βασιλιάς και δύο κράτη; Αλλά και έτσι να μη γίνει (αν και συμφέρει και σε κείνους και σε μας) ας μείνει η Αρβανιτιά, αν μπορεί, κράτος ανεξάρτητο και κυρίαρχο, φτάνει να συνεργάζεται αδιάκοπα και στενά με την Ελλάδα που και γειτονική της πέφτει και συγγενική της είναι και κοινά έχει συμφέροντα.

Μιλώ για την Αρβανιτιά που σχηματίζεται, σα να ήταν καμωμένη κιόλα, ενώ θέλει καιρό και αγώνες ακόμα για να γίνει. Έπειτα, για την ώρα, δεν έλειψε η Τουρκία και δε στέκει να το ξεχνούμε. Παρά να καταντήσει η Αρβανιτιά παράρτημα της Αυστρίας ή της Ιταλίας, καλλίτερα έχει να μένει συσωματωμένη με άλλο μεγάλο κράτος, την Τουρκία. Ποια πολιτική να δείξουμε στους αρχηγούς των Αρβανιτών πως ταιριάζει να ακολουθούνε τώρα; Σ’ αυτό δεν πιστεύω κανείς τους να μη μένει σύμφωνος πως η Αρβανίτικη πολιτική μεσ’ στην Τουρκιά και όσο στέκεται το Τούρκικο το κράτος στην Ευρώπη, είναι η πολιτική των εθνών, η πολιτική εκείνη που εγκαινίασαν οι Έλληνες βουλευτές και πήραν φυσικά με το μέρος τους όλους τους φωτισμένους και ανεπηρέαστους από τουρκοφοβία αρχηγούς των άλλων εθνών. Η πολιτική αυτή είναι τόσο καθάρια και διάφανη και τόσο θεοφάνερα υπηρετεί τα συμφέροντα κάθε έθνους βρισκόμενου μεσ’ την Τουρκιά, που δεν έχει ανάγκη από εξήγηση.

Η πολιτική αυτή γίνηκε για να ασφαλίσει σε κάθε έθνος 1) Την υπόσταση του την ξεχωριστή και 2) ίσα πολιτικά δικαιώματα με την κυρίαρχη φυλή, τους Τούρκους. Όσο βαστιέται η Τουρκία, άλλη πολιτική δεν μπορούν να κάνουν τα έθνη αφού επιμένουν και θέλουν και καλά να μείνουν έθνη. Για την ώρα τους Αρβανίτες τους συμφέρει να μην κυνηγούν τον χωρισμό από την Τουρκιά όπου έχουν από καιρό τη θέση τους και τη δύναμή τους, και όσο δεν έχουν χωριστικές τάσες, αυτό το πολιτικό πρόγραμμα πρέπει θέλοντας και μη να βάλουν μπροστά.
Και αναγκαστικά λοιπόν θα συνεργαστούν μαζύ μας που ακολουθούμε και μείς το ίδιο πρόγραμμα, αφού εμείς και το χαράξαμε, όπως αναγκαστικά συνεργάζονται μαζύ μας φανερά και οι Βούλγαροι και Αρμένηδες (όσοι δεν τρέμουν υπερβολικά τον Τούρκο) και όπως αναγκαστικά θα μας ακολουθήσουν σε λίγο και οι Άραβες και οι Κούρδοι και όποιος άλλος λαός της Ανατολικής Αυτοκρατορίας.

Μπορεί να βεβαιώσει κανείς, χωρίς υπερβολή, πως η τύχη της Βαλκανικής Τουρκίας βρίσκεται στα χέρια των Ελλήνων, των Αρβανιτών και των Βουλγάρων αν είναι σμιγμένοι. Η ένωση –συνεννόηση ή συμμαχία- των τριών αυτών εθνών μπορεί να διαφεντέψει και τη διατήρηση της Τουρκίας στην Ευρώπη, και την καταστροφή της.

Πηγή