Ίων Δραγούμης 31 Ιουλίου 1920

ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

Σαν σήμερα δολοφονήθηκε αναίτια από τα βενιζελικά τάγματα ο πρώτος Έλληνας εθνικοσοσιαλιστής, Ίων Δραγούμης! Ο άνθρωπος που μαχόταν τον κοινοβουλευτισμό, την πολιτική των συμφερόντων, την πάλη των τάξεων και τον διεθνιστικό σοσιαλισμό, ο Άνδρας που πρόσταζε «σώνουν οι Μάρτυρες, γενείτε ήρωες», στις 31 Ιουλίου του 1920 έγινε ο ίδιος μάρτυρας. Πέρασε στην αιωνιότητα και οι Ιδέες του μας οδηγούν ακόμα.

Αίας Δάλιος

«Πρώτος εργάσθηκε σα στοιχείο «αταξικό» στην Ελλάδα και φάνηκεν έτσι ο πρώτος Έλληνας «εθνικοσοσιαλιστής». Κι αν ο θάνατος δεν ερχόταν να σταματήση τη δράση του στην εποχή της ωριμότητας, πιεζόμενος πλέον από την ανάγκη των πραγμάτων, αφού το δικό του ιδανικό θα είχε πεθάνει με την καταστροφή, οδηγούμενος από τη νοοτροπία του, θα είχε κηρυχθή πιθανώτατα, εναντίον των κομμάτων και του κομμουνισμού και θα είχε πάρει τα άλλα δυο ιδανικά: τη Βαλκανική Συνεννόηση και τ’ ολοκληρωτικό κράτος».
Πέτρος Ωρολογάς «Ίων Δραγούμης»

dscf0228

29 Σεπτεμβρίου 1919 Φύλλα Ημερολογίου ΣΤ’

Ένας Γάλλος σοσιαλιστής βουλευτής παραιτήθηκε από το σοσιαλιστικό κόμμα μ’ ένα γράμμα που λέει ανάμεσα σε άλλα και τα ακόλουθα:

«J’ ai toujours considere le parti socialiste comme un groupe d’action propulsive devant faire penetrer la democratie de l’ordre politique dans l’ordre economique, afin d’obtenir une meilleure organisation de la production par une utilisation complete de toutes les valeurs sociales. Aujourd’hui cette conception est condamnee par la grande majorite du parti. La lutte de classe, qui ne devait etre qu’un moyenn, est devenue un but et est souvent remplacee par la haine des classes, ce qui la fait ressembler beaucoup plus a de la jaloysie plebeienne qu’a un principe social».

Έπειτα λέει: «Enfin, au cours de la guerre, beaucoup de mes camarades des sections ne croyaient pas a la victoire; d’ autres ne la desiraient meme pas, disant publiquement que la defaite de la France rendrait plus facile un essai de socialisation generale impose au pays par la dictature du proletariat. Ce sont la procedes trop contraires a l’idee democratique pour que je puisse m’y rallier. (et trop contraires al’ idee de la patrie)»

Πάντα θεωρούσα το σοσιαλιστικό κόμμα σαν μια ομάδα δράσης που θα μπορούσε να διεισδύσει βαθιά στην δημοκρατία, από την πολιτική τάξη στην οικονομική τάξη ,με σκοπό να πετύχει μια καλύτερη οργάνωση της παραγωγής μέσω μιας πλήρους χρησιμοποίησης όλων των κοινωνικών αξιών. Σήμερα αυτή η έννοια είναι καταδικαστέα από την μεγάλη πλειοψηφία του κόμματος. Η πάλη των τάξεων, που δεν θα έπρεπε να είναι παρά ένα μέσον ,έχει γίνει σκοπός και αντικαθίσταται συχνά από το μίσος των τάξεων, κάτι το οποίο την κάνει να μοιάζει πολύ περισσότερο με ζήλια της πλέμπας παρά με μια κοινωνική αξία. Τελικά, κατά την διάρκεια του πολέμου πολλοί από τους συντρόφους του ουλαμού δεν πίστευαν στην νίκη. Άλλοι δεν την επιθυμούσαν καν πλέον, λέγοντας δημοσίως ότι η ήττα θα καθιστούσε πιο εύκολη μια δοκιμή γενικής επιβολής του σοσιαλισμού στην χώρα από την δικτατορία του προλεταριάτου. Αυτές είναι διαδικασίες κατά πολύ αντίθετες της δημοκρατικής ιδέας και δεν μπορώ να τις υποστηρίξω (και πολύ αντίθετες στην ιδέα της πατρίδας).

Αυτό το γράμμα μου δυναμώνει τη συνείδηση της ανάγκης να συμβιβαστεί ο σοσιαλισμός με το νασιοναλισμό και να βρεθεί ο κρίκος ο συνδετικός και ο ρυθμός τους. Επίσης να ενισχυθεί ο συνεργατισμός.

ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ 1

«Μα δεν είναι ηλίθιοι αυτοί οι άνθρωποι; Σάματι αν οι όροι της ζωής είναι τόσο άθλιοι όσο είναι στη Γαλλία, Ιταλία ή Αγγλία, δε θα γεννηθεί αυτόματα μπολσεβικισμός στις χώρες τούτες; Μήπως αν οι αισχροκερδείς εμπορευόμενοι και κεφαλαιοκράτες εξακολουθούν να λυμαίνονται τα κράτη αυτά και κάνοντας τους λαούς να πεινούν και να κακοπερνούν, δε θα φυτρώσει μόνος του ο μπολσεβικισμός; Τι άλλο είναι ο μπολσεβικισμός, βρε αθεόφοβοι, παρά καθαρός και άκρατος σοσιαλισμός που κάνει κράτος δημοκρατικοσοσιαλιστικό; Αν θέλετε να γλυτώσετε από το μπολσεβικισμό, τι υποστηρίζετε τους αισχροκερδείς; Τι αφήνετε τους λαούς σας να ψοφούν από την πείνα; Τι τους επιβάλλετε βάρη οικονομικά αβάσταχτα, ασήκωτα; Τι κάνετε χρέη δυσθεώρητα; Τι εξακολουθείτε να εφαρμόζετε τα ιμπεριαλιστικά δαπανηρά σας σχέδια; Τι πηγαίνετε με στρατούς και στόλους στη Ρωσία για να πολεμήσετε το μπολσεβικισμό που τον θέλουν οι Ρώσοι γιατί έτσι θέλουν; Αν θέλετε να πολεμήσετε τον μπολσεβικισμό στον τόπο σας, τι κάνετε εκστρατείες στην απέραντη Ρωσία, που ούτε ο Βοναπάρτης δεν κατάφερε να υποτάξει, για να πολεμήσετε το μπολσεβικισμό της; Για να πολεμήσετε αποτελεσματικά τον μπολσεβικισμό στον τόπο σας, πάψτε να τον πολεμάτε στη Ρωσία. Δεν το νοιώθετε ω καρίσιμοι σινιόροι;» Φύλλα Ημερολογίου, 15 Φεβρουαρίου 1919

«Εθνικόν σοσιαλισμόν, όχι υπό την γνωστήν έννοιαν, αλλ’ υπό την έννοιαν, ότι η εφαρμογή του θα είναι ανάλογος προς το έθνος και προς την κατάστασιν της εξελίξεώς του». από το άρθρο «Η σοσιαλιστική Πρωτομαγιά» 20 Απριλίου 1920 που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Αθηναϊκή».

18 Μαρτίου 1919

Τι είμαι; εθνικιστής; κοινωνιστής; ολ’ αυτά, αλλά προπάντων άνθρωπος.

Σ’ ένα άρθρο στην Humanite o Anatol France λέει «Si l’ onaime pas l’ humanite on ne saurait aimer vraiment sa patrie qui en est un membre qu’ on n’ en peut detacher sans le faire saigner, souffrir et mourir».
Νομίζω πως το αντίθετο είναι σωστότερο και βαθύτερο για έναν άνθρωπο που ξεσκαλίζει τον εαυτό του πιο προσεκτικά. Δηλαδή όποιος δεν αγαπά πρώτα την πατρίδα του δεν μπορεί να αγαπά αληθινά την ανθρωπότητα. Όποιος δεν αγαπά τον εαυτό του, δεν αγαπά αληθινά τους άλλους. Και ο Χριστός είχε πάλι δίκαιο που είπε: «Αγάπα τον πλησίον σου ως σεαυτόν». Εύκολο είναι να πεις: «Εγώ αγαπώ την ανθρωπότητα, εγώ είμαι πρώτα άνθρωπος και έπειτα Γάλλος ή Έλληνας». Αλλά βαθύτερο είναι να αισθανθείς ότι είσαι πρώτα Γάλλος ή Έλληνας και έπειτα άνθρωπος.Και μάλιστα η λέξη aimer η αγάπη δεν έχει τη θέση της εδώ. Το ζήτημα είναι να νοιώσεις, de sentir et de comprende την ανθρωπότητα, και για να τη νοιώσεις πρέπει να έχεις νοιώσει τον εαυτό σου και για να νοιώσεις τον εαυτό σου πρέπει να έχεις νοιώσει την πατρίδα δηλαδή το έθνος σου, την κληρονομικότητά σου, την καταγωγή σου. (Δες «Σαμοθράκη» κεφ. «Νεκρικός διάλογος» σελ. 112 – 126)

Αγαπώ πάρα πολύ τον άνθρωπο για να γίνω στενός σοσιαλιστής. Όλες οι τάξες της κοινωνίας πρέπει να ζήσουν, όλες είναι καταναλώτριες, όχι μόνο οι εργάτες της πολιτείας ή της εξοχής. Αυτοί είναι οι περισσότεροι μα γιατί να μη ζήσουν και οι λιγότεροι;

Αλλά είμαι σοσιαλιστής κατά τούτο, ότι γυρεύω και γω μια καινούρια τάξη πραγμάτων, μια καινούρια οικονομία κοινοτική που να βοηθεί όλους, τους λιγότερους και τους περισσότερους, να ζουν καλά και να υψόνονται όσο μπορούν ηθικά. Δεν είμαι σοσιαλιστής όσο ο σοσιαλισμός ενεργεί για το ισοπέδωμα των ανθρώπων προς τα κάτω. Είμαι σοσιαλιστής όσο ενεργεί για το λυτρωμό των ανθρώπων από τα τωρινά κράτη, τους κεφαλαιοκράτες και τους λοιπούς κυρίους τους, από τους δεσπότες και τυράννους, όσο ενεργεί για την ελευθερία του κάθε ατόμου να μπορεί να ανεβεί όχι κοινωνικά μα ηθικά.

Δεν θέλω ο εργάτης να γίνει εργοδότης, ή κεφαλαιούχος ή επιχειρηματίας. Θέλω να έχει όμως υποφερτή ζωή και να γίνει καλήτερος άνθρωπος, όσο μπορεί, να ανεβεί σε ψηλότερο επίπεδο ηθικό επίπεδο, να νοιώθει την καταγωγή του την εθνική, το έθνος του, τον εαυτό του και τα άλλα έθνη και τους άλλους ανθρώπους, και να νοιώθει την αλληλεγγύη που τον συνδέει με τους ανθρώπους της δικής του κοινωνίας, με τις άλλες κοινωνίες των ανθρώπων και με τα άλλα άτομα κάθε κοινωνίας ανθρώπων. Ο άνθρωπος, όπως και τα άλλα ζώα, είναι «ζώο κοινωνικό» και δεν είναι άτομο. Όσο λαβαίνει βαθύτερη συνείδηση του εαυτού του ο άνθρωπος, τόσο νοιώθει πως δεν είναι άτομο, και υψόνεται σε μια συνείδηση της ανθρωπότητας, καταλαβαίνει την αλληλεγγύη, και ενεργεί σύμφωνά της.

Μα το πρώτο του χρέος είναι να νοιώθει βαθειά τον εαυτό του. Έτσι θα νοιώσει και όλα τα ΄άλλα, όλα τα ανθρώπινα, και έτσι θα γίνει πιο άνθρωπος γιατί θα αισθάνεται και θα ενεργεί στεκόμενος σε ανώτερο επίπεδο.

Θα πεις: και ο κάθε άνθρωπος, και κείνος λοιπόν που δεν έχει βαθειά συνείδηση του εαυτού του, δεν κάνει τάχα το ίδιο; δε σκέπτεται τον εαυτό του και δεν αναγκάζεται σε μιαν αλληλεγγύη με τους άλλους ανθρώπους και να ενεργεί σύμφωνα; Τι περισσότερο ζητάς εσύ ο ιδεολόγος; Ζητώ τη συνείδηση. Αυτό μου φαίνεται πως υψόνει τον άνθρωπο, και τον διακρίνει περισσότερο ακόμη από τα άλλα ζώα. Αλλά φτάνει η συνείδηση, για να υψοθεί ηθικά ένας άνθρωπος, ένας λαός, μια κοινωνία, η ανθρωπότητα; Είναι τάχα αυτή η ίδια η συνείδηση και ύψωση ηθική; Είναι το ίδιο πράμα;

Όχι, αλλά η βαθειά συνείδηση δείχνει στον άνθρωπο πως δεν είναι άτομο παρά έχει μιαν αλληλεγγύη με τους άλλους ανθρώπους, κοντινούς του και μακρινούς, ζωντανούς και πεθαμένους, μελλόμενους ακόμη, και αυτή η εικόνα της αλληλεγγύης τον κάνει να νοιώθει τους δεσμούς του και παραδέχεται τις αναποδιές του, τις δυσκολίες του και τα δεσμά του ακόμη, τη μικρότητά του με κάποια φωτεινή γαλήνη, πλαταίνει τον εγωισμό του, τον κάνει επιεικέστερο για τους άλλους και σκληρότερο για τον εαυτό του, τον υψόνει από στενό συμφεροντολόγο σε ασυμφεροντολόγητο άνθρωπο, αγαθότερο για τους άλλους, σημαντικότερο. Και έχοντας πάντα μπροστά του σαν όραμα την εικόνα της αλληλεγγύης, ζώντας μέσα στο φώς της, και ενεργεί πια σύμφωνά της, αναγνωρίζει τα δικαιώματα των άλλων, στεριόνει τον αυτοπεριορισμό και την αυτοκυριαρχία του.

Αυτή η εικόνα της αλληλεγγύης, αποτέλεσμα της συνείδησης, έχει απάνω του αγαθοποιά δύναμη προς τους άλλους και ηθοπλαστική δύναμη για τον εαυτό του, του οργανόνει μια ηθική ανθρώπινη χωρίς ανάγκη επιβολής θρησκευτικής. Αυτή η ίδια αλληλεγγύη καταντά για τους απλοϊκότερους θρησκεία.

Αγαπώ πάρα πολύ τον άνθρωπο για να γίνω στενός σοσιαλιστής.
Αγαπώ πάρα πολύ τον άνθρωπο για να γίνω στενός πατριώτης.
Από άνθρωπος μιας τάξης με ορισμένα συμφέροντα τάξης, γίνομαι σοσιαλιστής με την πλατειά έννοια, και θέλω μια καινούρια οικονομία της κοινωνίας μου και των άλλων κοινωνιών. Από στενός πατριώτης, γίνομαι εθνικιστής, με τη συνείδηση του έθνους μου και όλων των άλλων εθνών, γιατί οι διαφορές των εθνών πάντα θα υπάρχουν, και έχω τη συνείδηση τους και χαίρομαι που υπάρχουν αυτές οι διαφορές, που με τις αντιθέσεις τους, με τις αντιλήψεις τους, υψόνουν την ανθ΄ρωπινη συνείδηση και ενέργεια.

Από τη στενή αλληλεγγύη, την ασυνείδητη, τη λεγόμενη αλληλοβοήθεια, φτάνω στην έννοια της αληθινής της πλατειάς αλληλεγγύης, της ανθρώπινης, και ζω και ενεργώ σύμφωνά της. Άμα φτάνω στην κατανόηση αυτής της ανθρώπινης αλληλεγγύης, άμα ιδώ καθαρά την εικόνα της, αυτή πια με σπρώχνει, και άθελά μου, στις καλές στις φωτεινές πράξεις, με βάζει σε μια πειθαρχία ζωής σύμφωνης με τον εαυτό της, με οργανόνει για μια ζωή σε υψηλό ηθικό επίπεδο.