Francis Yeats-Brown: Ο διάλογος με τον Στρατηγό Μεταξά

yeats-brown

Στην Αθήνα είχα το προνόμιο μιας ακρόασης από το Βασιλιά Γεώργιο Β’ της Ελλάδος, και πέρασα κάποιο χρόνο με το Στρατηγό Μεταξά, μέσω του οποίου διοικείται η δικτατορία στην Ελλάδα. Όπως ο Βασιλιάς Μπόρις, ο Βασιλιάς Γεώργιος κι ο Στρατηγός του είναι δικτάτορες μόνο από αίσθηση του καθήκοντος· και θα ήταν γελοίο, εάν δεν ήταν τραγικό, να διαβάζουμε στον αριστερό τύπο μας την κατηγορία, ότι επιβλήθηκαν ως τύραννοι. Μόνο όσοι τυφλώνονται από προκατάληψη μπορούν να παρουσιάσουν το Βασιλιά και το Στρατηγό Μεταξά ως οτιδήποτε πέρα από σκληρά εργαζόμενους δημοσίους υπαλλήλους, που επιτελούν ένα επικίνδυνο και μάλλον άχαρο έργο.

Ο κομμουνισμός ήταν μια σοβαρή απειλή για την Ελλάδα το 1936. Το πρόβλημα σιγόβραζε από καιρό, διότι η Κομμουνιστική Διεθνής ήθελε να έχει πρόσβαση σ’ αυτήν την άκρη της Μεσογείου, καθώς και στην Ισπανία, και είχε χρηματοδοτήσει αφειδώς την επανάσταση. Δε χρειάζεται να επαναλάβουμε την παλιά ιστορία για το πώς δημιουργείται μια “επαναστατική κατάσταση”: απεργίες και ταραχές είχαν καταστήσει αδύνατη την ομαλή διακυβέρνηση. Το αποτέλεσμα των εκλογών του Ιανουαρίου το 1936 (που για μια φορά διεξήχθησαν δίκαια) ήταν μια ισορροπία δυνάμεων ανάμεσα στα κόμματα της πλειοψηφίας, στα οποία δεκαπέντε κομμουνιστές διέθεταν τις υπερισχύουσες ψήφους.

imetaxas2016_2-1

Μετά από άλλους επτά μήνες σύγχυσης, ο Βασιλιάς Γεώργιος διέλυσε τη Βουλή τον Αύγουστο του 1936, με την καθολική συναίνεση όλων των κομμάτων εκτός των Κομμουνιστών, και διόρισε το Στρατηγό Μεταξά να βάλει τάξη στο χάος. Μέσα σ’ ένα χρόνο αυτός ο συμπατριώτης του Οδυσσέα είχε καθαρίσει τους στάβλους του Αυγεία από την πολιτική διαφθορά και ανικανότητα.

Όλοι εκτός από τους επαγγελματίες πολιτικούς και μερικούς πολιτικούς δημοσιογράφους χάρηκαν με τα αποφασιστικά μέτρα που έλαβε η νέα κυβέρνηση. Σήμερα δεκαοκτώ βουλευτές είναι υπό περιορισμό, ζώντας σε νησιά που ένας λαός λιγότερο τυχερός από τους Έλληνες θα τα θεωρούσε παραδείσους. Η κυβέρνηση Μεταξά έκανε λιγότερες συλλήψεις απ’ ό,τι έγιναν σε προηγούμενες εξεγέρσεις και κανείς δεν εκτελέστηκε.

Θα ήταν υπερβολικό να πούμε πως στη χώρα που εφηύρε τη δημοκρατία η δικτατορία είναι καθολικά δημοφιλής. Ακόμη όμως κι αυτοί που είναι εναντίον της στη θεωρία, στην πράξη θα παραδεχτούν πως, υπό τις παρούσες συνθήκες, είναι αναγκαίο κακό. “Ήμουν βενιζελικός” είπε ένας γνωστός μου, “και μισώ την παρούσα λογοκρισία. Απεχθάνομαι την ιδέα, ότι δε μπορώ να πω ό,τι θέλω στους φίλους μου, όταν καθόμαστε στο καφενείο το βραδάκι. Αλλά πρέπει να παραδεχτώ, πως τα πράγματα στην Ελλάδα είναι καλύτερα απ’ ό,τι ήταν ποτέ στα χρόνια που ζω. Πρόσθεσε πως ήλπιζε ότι η Ελλάδα θα άνοιγε μια μέρα ξανά τη Βουλή της, γιατί η πολιτική έσωζε από την ανία της καθημερινής ζωής. Όμως η πλειοψηφία των Ελλήνων δεν είναι της γνώμης του φίλου μου. Ο Βενιζέλος ήταν πολύ πιο αδίστακτος από το Μεταξά. Οι περισσότεροι Έλληνες θα συμφωνούσαν με τον Μουσολίνι (αν δεν τον απεχθάνονταν όπως τον απεχθάνονται), ότι “η δημοκρατία είναι ένα καθεστώς χωρίς βασιλιά, αλλά με πλείστους βασιλιάδες”.

Screenshot_27.png

“Δε θα επιστρέψουμε ποτέ στο κοινοβουλευτικό σύστημα”, μου είπε ο Στρατηγός Μεταξάς. Είναι ένας στιβαρός άνδρας με φαρδείς ώμους στα 67, μ’ έναν ήρεμο, πειστικό τρόπο. “Ένα σύστημα σαν αυτό της Πορτογαλίας ίσως να είναι το καλύτερο για ‘μας, αλλά είναι πολύ νωρίς για να πω κάτι τέτοιο. Είμαστε μόνο δυο χρόνια στην εξουσία κι ασχολούμαστε με το να διορθώνουμε τα λάθη του παρελθόντος για να προβλέψουμε το μέλλον. Διατηρούμε ανοιχτό μυαλό και είμαστε σε στενή επαφή με το λαό.”

“Μα πώς;” ρώτησα. (Ηλιθιωδώς, όταν το σκέφτομαι. Οι Αμερικανοί έχουν αναπτύξει πολύπλοκες μεθόδους για να βολιδοσκοπούν την κοινή γνώμη, τόσο για εμπορικούς όσο και για πολιτικούς σκοπούς. Ειδικοί ερευνητές μπορούν να πουν με αρκετή ακρίβεια τι σκέφτεται η Πέμπτη Λεωφόρος ή η Κεντρική Οδός, ή η Βοστώνη ή το Όσκος. Σήμερα δεν υπάρχει μυστήριο σχετικά με την κοινή γνώμη. Όπως είπε ο Όσκαρ Ουάιλντ για τη γυναίκα, είναι “μια Σφίγγα χωρίς μυστικό”. )

Ο Στρατηγός Μεταξάς χαμογέλασε και δεν απάντησε ευθέως στην ερώτησή μου. Σηκώθηκε κι άνοιξε το παράθυρο. Ένας ανεμιστήρας ήδη φρέσκαρε τον αέρα.
“Η κυβέρνησή μας είναι δημοφιλής”, είπε, “αλλιώς δε θα υπήρχε. Ο ελληνικός λαός δε θα μπορούσε ποτέ να κρατηθεί με τη βία. Τα γεγονότα του έχουν δείξει, ότι είναι πολύ καλύτερα τώρα απ’ ό,τι ήταν πριν. Δώσαμε αμέσως δουλειές και στους 2.870 άνεργους βετεράνους μας. Πέρυσι μπορέσαμε να δώσουμε σε κάθε άνεργο για τα Χριστούγεννα ένα ποσό αρκετά αυξημένο σε σχέση μ’ αυτό που έπαιρνε πριν.

1may__article

Τους πρώτους 6 μήνες του 1936 οι απεργίες κόστισαν στους εργαζόμενους 159.000.000 δραχμές. Έκτοτε δεν έχουν γίνει απεργίες. Εισαγάγαμε το οκτάωρο, την αργία της Κυριακής, διακοπές μετ’ αποδοχών, μεταρρυθμίσεις που είχαν ήδη καθυστερήσει και τις οποίες κανένα πολιτικό κόμμα δεν κατόρθωσε να φέρει εις πέρας μέσα στον κυκεώνα της κοινοβουλευτικής ίντριγκας. Πριν τον Αύγουστο του 1936 το μέσο ημερομίσθιο των εργατών ήταν σημαντικά χαμηλότερο απ’ ό,τι σήμερα. Ακόμη είναι πολύ χαμηλό, αλλά κανείς δε μπορεί ν’ αρνηθεί ότι οι εργάτες είναι πολύ καλύτερα τώρα.

Με τις προηγούμενες κυβερνήσεις οι κομμουνιστές υποδαύλιζαν σκόπιμα τη δυσαρέσκεια στις μάζες. Αυτό τελείωσε. Η πολιτική διάνοια των Ελλήνων έχει αναγνωρίσει τη ματαιότητα της πάλης των τάξεων.”
“Ποια από τις μεταρρυθμίσεις που εγκαινιάσατε θεωρείτε ως την πιο σημαντική;” ρώτησα.

agrotikidsc03642

“Μου είναι δύσκολο ν’ απαντήσω”, αποκρίθηκε ο Στρατηγός. Όλα ήταν να γίνουν τον Αύγουστο του 1936. Προσπαθήσαμε να μην παραμελήσουμε κανένα από τα επείγοντα προβλήματα. Έπρεπε να δημιουργήσουμε πολεμική αεροπορία και αντιαεροπορικά συστήματα, γιατί αυτά ήταν σχεδόν ανύπαρκτα. Έπρεπε να επανεξοπλίσουμε το στρατό και το καταφέραμε δίχως να συνάψουμε δάνειο. Υπήρχε τρομερή αταξία στα οικονομικά μας και στη βιομηχανία μας. Μια από τις καλύτερες αποδείξεις της επιστροφής της εμπιστοσύνης του κόσμου είναι ότι οι καταθέσεις ταμιευτηρίου αυξήθηκαν κατά τρία δισεκατομμύρια δραχμές. Η αξία των κρατικών ομολόγων συνεχώς αυξάνεται.”
Ο Στρατηγός Μεταξάς είναι μάλλον άνθρωπος των αριθμών παρά της ρητορικής. Του μίλησα για μια ώρα· παράμεινε στα γεγονότα και δεν έκανε προβλέψεις ή γενικεύσεις. Ωστόσο είναι ασφαλές να κάνουμε μία πρόβλεψη για τη σημερινή Ελλάδα: η χώρα στο σύνολό της είναι ευχαριστημένη κι ευημερεί όπως δεν ευημέρησε ποτέ από τις μέρες του Βυζαντίου.