Το Δεύτερο Ταξίδι ἢ περὶ πολιτικῆς λόγος

paveikslelis-377-bg

«οἱ τοιοῦτοι οὐκ ἂν ἄλλον τε νομίζοιεν τὸ ἀληθὲς ἢ τὰς τῶν σκευαστῶν σκιάς»
Πλάτωνος Πολιτεία (Ζ) 515c.

Ουδείς δύναται να αμφισβητήσει τη σπουδαιότητα και την διαχρονικότητα που διέπει τον Πλατωνικό μύθου του Σπηλαίου. Οι μελετητές του Πλάτωνος ουδέποτε υπήρξαν φειδωλοί στην προσπάθειά τους να αποσυμβολίσουν την εν λόγω αλληγορία. Ως επί το πλείστον, προσπαθούσαν να ειδούν τον μύθο μέσα από τα μάτια του συγγραφέα του. Εμείς μέσω των εικοσιτεσσάρων αθάνατων στρατιωτών θα προσπαθήσουμε να προσδώσουμε μια πολιτική χροιά σε αυτόν τον πολυσυζητημένο μύθο. Θα αποπειραθούμε να αναγάγουμε το μύθο στα μέτρα του πολιτικού στρατιώτη.

Η ζωή ενός έλλογου όντος, όπως ο άνθρωπος, που δεν είναι ἄπολις (1) αλλά ένα κοινωνικό ον, που νοιάζεται για το μέλλον των όμαιμών του, θα μπορούσε να παρομοιαστεί (έχοντας πάντοτε ως άξονα του μύθο του Σπηλαίου) με δύο Ταξίδια.

Το πρώτο ταξίδι δεν είναι άλλο παρά η περιπλάνηση της ψυχής, κατά τον Πλάτων, στον κόσμο των Ιδεών. Θα αφήσουμε, όμως, το φιλοσοφικό υπόβαθρο του “Κόσμου των Ιδεών” και θα προσθέσουμε έναν ακόμα όρο, μιας και γράφουμε περί πολιτικού στρατιώτη. Έτσι θα τον μετατρέψουμε σε “Κόσμο των Πολιτικών Ιδεών”. Η διεξοδική μελέτη των πολιτικών ιδεολογιών (2) όλου του φάσματος (γραμμικού ή μη), καθώς φαντάζει αδιανόητο να μην γνωρίζεις εκ των προτέρων τις βασικές αρχές και τις μεθόδους (που τους έχουν οδηγήσει άλλωστε και στην επικράτησή τους σε πολιτικό -και όχι ιδεολογικό- επίπεδο) των ιδεολογικών σου αντιπάλων, είναι ένας κακοτράχαλος και ανηφορικός δρόμος.
Όπως μας εξηγεί ο θείος Πλάτων: «Κι αν τον ξεκολλούσε κανείς από εκεί κάτω (από το σπήλαιο) με τη βία, από ένα κακοτράχαλο και ανηφορικό δρόμο… Θα τραβούσε μαρτύρια και θα αγανακτούσε όσο τον έσερναν, κι όταν θα έφτανε στο φως, με πλημμυρισμένα τα μάτια του από την φεγγοβολή, δεν θα μπορούσε να δει ακόμα όσα εμείς λέμε αληθινά. Θα χρειαζόταν πραγματικώς να συνηθίσει πρώτα, για να κατορθώσει να βλέπει καθαρά όσα είναι εκεί πάνω.» (515e – 516b)
Δεν νομίζω να χρήζουν άμεσης εξήγησης οι λόγοι δια τους οποίος ωθούμαστε στην μελέτη πολιτικών κείμενων. Θα αρκεστούμε μόνο στην παρακάτω φράση.
Σωκ.: Εἰκος μέντοι σοφὸν ἄνδρα μὴ ληρεῖν. Απόδοση: Είναι φυσικό, όμως, σοφός άνδρας να μη λέει ανοησίες. (3)

matrix-red-pill-blue-pill

Βασική προϋπόθεση της εν λόγω μελέτης είναι η απουσία κάθε δογματικότητας. Όταν καταπιανόμαστε με ένα πολιτικό σύγγραμμα, είτε αυτό είναι του Β. Ι. Ουλιάνοφ είτε του Μ. Μουσολίνι, χρήσιμο θα ήταν να μην λησμονούμε ότι οι Ιδέες είναι παγκόσμιες. Οι ιδέες αδυνατούν να μείνουν κλεισμένες στα σκοτεινά δώματα των δημιουργών τους. Οι ιδέες είναι για να διαχέονται. Έτσι λοιπόν η ταύτιση των πολιτικών ιδεών με τους εκάστοτε πολιτικούς εκφραστές τους, είναι το λιγότερο, ατυχής. Όπως πολύ σωστά παρατήρησε ο Robert Brasillach: Έκανα πάντοτε τον διαχωρισμό ανάμεσα σ’ αυτό που αποκαλούμε, γενικά, φασιστικές ιδέες και στις χώρες εκείνες όπου οι ιδέες αυτές βρίσκονται στην εξουσία. Θα μπορούσα πάντοτε να παραμείνω φασίστας, να εύχομαι την εγκαθίδρυση του φασισμού στη Γαλλία και ταυτόχρονα να επιθυμώ την ήττα των φασιστικών χωρών οι οποίες θα βρίσκονταν σε σύγκρουση με τη δική μου χώρα. (4)
Με το καιρό και με την μελέτη ο περιστερώνας της ψυχής μας θα αρχίζει να γεμίζει. (5) Σιγά σιγά θα αρχίσεις να έχεις την ανάγκη να επικοινωνείς τις ιδέες σου με τους ομοεθνείς σου. Η ώρα του δεύτερου ταξιδιού πλησιάζει…

Τὰς δὲ δὴ σκιὰς ἐκείνας πάλιν εἰ δέοι αὐτὸν γνωματεύοντα διαμιλλᾶσθαι τοῖς ἀεὶ δεσμώταις ἐκείνοις
Κι αν ήταν ανάγκη να παραβγεί (6) με ᾽κείνους τους παντοτινούς εκεί κάτω δεσμώτες λέγοντας τη γνώμη του για κείνες τις σκιές (7)

Το Δεύτερο Ταξίδι σαφώς και θα είναι πιο δύσκολο. Εφόσον έχεις περιηγηθεί στον κόσμο των πολιτικών ιδεών ήρθε η ώρα να πάρεις το κατηφορικό ταξίδι της επιστροφής. Το ταξίδι που θα σε φέρει στον κόσμο των αισθητών. Γυρνώντας, λοιπόν, πίσω θα έχεις να κάνεις με ανθρώπους και όχι με Ιδέες, (και επειδή μιλάμε περί πολιτικής) θα αρχίσεις, και πάλι, τις συναναστροφές με πολιτικώς ανόριμα άτομα. Αν αναλογιστείς τα δεινά που έχει περάσει το Έθνος σου μετά την πτώση του τελευταίου Ηγέτη, θα είσαι ευγνώμων αν σε μια κοινωνία της σύψης και της παρακμής αν μπορέσεις να βρεις άτομα που θα δεχτούν να “μπολιαστούν” με τις Εθνικές Ιδέες, οι οποίες εκτός των άλλων άγονται εκ της φυσικής τάξεως των πραγμάτων.
Το Δεύτερο Ταξίδι, ουσιαστικά είναι ο Αγών που θα διεξάγει ο πολιτικός στρατιώτης, με απαράμιλλη τόλμη και πίστη (όχι κατ΄ ανάγκη δογματική), αφενός να διαδώσει και αφετέρου να εφαρμόσει τις Ιδέες του. Καθ΄ όσον πιστεύουμε ότι τίποτε άλλο δεν είναι η πολιτική, παρά η Εναρμόνιση των Ιδεών στην εκάστοτε κοινωνία. Θα ήταν φαιδρό αν μέναμε μονάχα στην θεωρία από την στιγμή που πιστεύουμε στην ανωτερότητα των Ιδεών μας. Φανταστείτε τι καταστροφικό που θα ήταν εάν παραμέναμε άπραγοι εις τις αλλαγές που επιφέρει η εθνοκτόνα πολιτική των κυβερνούντων (και φυσικά δεν εννοούμε μόνο τους σημερινούς). Οι Ιδέες είναι για να εφαρμόζονται και όχι για να μας θυμίζουν τα ένδοξα μεγαλεία του παρελθόντος.

Ναυσὶ δ᾽ οὔτε πεζὸς ἰών εὕροις ἐς Ὑπερβορέων ἀγῶνα θαυμαστὰν ὁδόν (8)

Σημειώσεις:

(1) Αριστοτέλης Πολιτικά/ Α΄ βιβλίο/ 1253α3. Ὁ ἄπολις διὰ φύσιν είναι ο άνθρωπος που δεν ανήκει σε καμία πόλη και κατά συνέπεια, δεν ανήκει σε καμία οικογένεια ή γένος της πόλης.
(2) Ως Ιδεολογία αντιλαμβανόμαστε το σύνολο των πολιτικών ιδεών – πεποιθήσεων, προσανατολισμένο στη δράση. Φυσικά, αντί του όρου “ιδεολογία” θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο “Κοσμοθεωρία”.
(3) Πλάτωνος Θεαίτητος 152b.
(4) Robert Brasillach/ Τα αίτια μιας στράτευσης/ Εκδόσεις Νέα Γενεά. Για περισσότερα εδώ: https://neageneabooks.gr/product/robert-brasillach-ta-aitia-mias-strateusis/
(5) Σωκράτης: Πρέπει να πούμε όμως ότι όσο είμαστε παιδιά αυτός ο περιστερώνας είναι κενός, Ἀντὶ δὲ τῶν ὀρνίθων ἐπιστήμας νοῆσαι, όποια γνώση θ΄ αποκτήσει κάποιος και τη φυλακίσει στον περίβολο αυτό, λέμε γι΄ αυτόν ότι μάθει ή ότι έχει ανακαλύψει το πράγμα στο οποίο αναφέρεται αυτή η γνώση, και αυτό είναι το «γνωρίζω με βεβαιότητα» (καὶ τὸ ἐπίστασθαι τοῦτ΄ εἶναι). Πλάτωνος Θεαίτητος 197e.
(6) Διαμιλλάομαι: αντιμάχωμαι ένθερμα, φιλωνικώ, αντιπαλεύω με ζήλω. Lid. & Sc.
(7) Κι αν ήταν ανάγκη να παραβγεί με ᾽κείνους τους παντοτινούς εκεί κάτω δεσμώτες λέγοντας τη γνώμη του για κείνες τις σκιές, ενώ ακόμη δε θα καλοδιάκρινε [517a] πριν αποκατασταθεί τέλεια η όρασή του, γιατί βέβαια δε θα χρειάζονταν και πολύ λίγος καιρός να ξανασυνηθίσει, δεν θα τους έκανε να σκάσουν στα γέλια και δε θα ᾽λεγαν γι᾽ αυτόν πως γύρισε από κει πάνω π᾽ ανέβηκε με χαλασμένα τα μάτια, και πως δεν αξίζει τον κόπο ούτε να δοκιμάσει κανείς ν᾽ ανεβεί εκεί πάνω, κι αν κανείς επιχειρούσε να τους λύσει και να τους ανεβάσει, δε θα ήταν ικανοί και να τον σκοτώσουν ακόμα, αν μπορούσαν να τον πιάσουν στα χέρια;
Χωρίς άλλο.
Αυτή λοιπόν την εικόνα, φίλε μου Γλαύκων, [517b] πρέπει να την εφαρμόσεις σ᾽ όλα που λέγαμε πρωτύτερα και να παρομοιάσεις αυτό τον κόσμο που βλέπομε με την όραση με την κατοικία του δεσμωτηρίου, και την αντιλαμπή της φωτιάς μες σ᾽ αυτήν με τη δύναμη του ήλιου· αν ακόμα δεχτείς πως εκείνος ο δεσμώτης που ανεβαίνει εδώ πάνω και βλέπει όσα βλέπει παρασταίνει το ανέβασμα της ψυχής από τον ορατό στον νοητό κόσμο, θα είσαι μέσα σε κείνο που πιστεύω εγώ τουλάχιστο, αφού αυτό επιθυμούσες ν᾽ ακούσεις. Κι ο θεός πια το ξέρει αν τυχαίνει να είναι αληθινή η ιδέα μου. Οπωσδήποτε για μένα έτσι φαίνονται πως είναι αυτά: πως μέσα στο νοητό κόσμο τελευταία που παρουσιάζεται [517c] είναι η ιδέα του αγαθού, μόλις και μετά βίας ορατή· όταν όμως μια φορά τη δει κανείς, δεν μπορεί να μη συμπεράνει πως αυτή είναι γενικώς η αιτία του κάθε καλού και ωραίου, πως αυτή είναι που γέννησε και μέσα στον ορατό κόσμο το φως και τον κύριο του φωτός, και μέσα στον νοητό αυτή είναι η δέσποινα που χαρίζει την αλήθεια και το νου, και ότι σ᾽ αυτήν πρέπει να αποβλέπει όποιος το έχει σκοπό με φρόνηση να κυβερνηθεί και στον ιδιωτικό του και στο δημόσιο βίο.
(8) Όμως ούτε με πλοίο ούτε πεζός δεν γίνεται να βρεις τον θαυμαστό τον δρόμο για των Υπερβορείων τη χώρα. Πινδάρου Πιθιονίκαι 10.29 – 10.30

Άγγελος Κωστίνης