Πέτρος Βλαστός – Πηνελόπη Δέλτα: Αλληλογραφία με θέμα τον Χριστό

3-1-26
Φίλη κυρία Δέλτα,
Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τη Ζωή του Χριστού που είχατε τη μεγάλη καλοσύνη να μου στείλετε. Μόλις έφτασε, και δεν πρόφτασα ακόμη να διαβάσω το βιβλίο σας, όμως από το πρόχειρο φυλλομέτρημα που έκανα συμπεραίνω πως είναι σπουδαίο έργο, καλά συγκροτημένο και δουλεμένο μ’ επιμέλεια. Θα το δέσω, κι αφού το δέσω θα το μελετήσω με την προσοχή που του αξίζει. Έχω την ιδιοτροπία να προτιμώ να διαβάζω δεμένα τα βιβλία που μου αρέσουν. Το τύπωμα είναι πολύ καλό – πράμα σπάνιο για την Ελλάδα. Ελπίζω να είστε ολότελα καλά. Πολύ λυπήθηκα που δε σας είδα περισσότερο την περασμένη άνοιξη σαν πέρασα από την Αθήνα. Αν τύχει καμιά ώρα κ’ έλθετε στην Αγγλία – προτού ξαναπεράσω από την Ελλάδα – μην ξεχάσετε, παρακαλώ, να με ειδοποιήσετε.
Χρόνια πολλά και καλά
Με πολλή φιλία
Π. Β.

0438c8c2-f869-4f0b-84a7-e27b4aab77df_6.jpg

24-1-26
Το βιβλίο σας δένεται ακόμα. Μόλις ξαναγυρίσει από τα χέρια του βιβλιοδέτη θα το διαβάσω και θα σας πω τη γνώμη μου. Φοβούμαι όμως πως, για ένα τέτοιο έργο, δεν είμαι κατάλληλος κριτής. Δεν είμαι φίλος της χριστιανοσύνης –τουλάχιστον αφτής που μας κληρονόμησε ο απόστολος Πάβλος. Τι είταν ο ίδιος ο Χριστός κανείς αλήθεια δεν το ξέρει. Μπορεί να είτανε μεγάλος, μπορεί και όχι. Μερικά λόγια ακούμε που μας άφησαν οι βαγγελιστάδες, μα του λόγου τους είτανε μικροί άνθρωποι και ποιος ξέρει τι κατάλαβαν και πόσα παραμόρφωσαν; Ας είναι, αφού διαβάσω θα σας πω.
Με πολλή φιλία
Π. Β.

Petros Vlastos (1879 - 1941)

3/3/26
Φίλη κυρία Δέλτα,                                                          
Να μέ συμπαθήσετε που άργησα τόσο να σάς γράψω για τό βιβλίο σας. Πρώτα απ’ όλα ο βιβλιοδέτης πήρε χρόνια να το δέσει έπειτα έτυχε να έχουμε μουσαφίρηδες σπίτι και δε μού άφηναν καιρό να διαβάσω τό βιβλίο με τη χρειαζούμενη προσοχή. Ακόμα και τώρα δεν τό διάβασα όλο, μα τό μελέτησα αρκετά για να μπορέσω να φτάσω σέ σωστή γνώμη και κρίση Έιναι βέβαια πολύ καλή δουλειά. Φανερό στέκει πως έχετε μελετήσει μέ προσοχή μεγάλη τά ιστορικά τής εποχής του Ιησού και την ψυχολογία την εβραίικη. Έχετε ξαναζωντανέψει μέ τέχνη διακριτική και χωρίς περιττή σοφία ή επίδειξη, τούς ανθρώπους που είτανε γύρω στον Ιησού και τήν παράδοση τή βιβλική που είναι τό θεμέλιο του αν κι αφτός ήρθε για να τή σπάσει. Ο χαραχτήρας του Ιησού είναι λαμπρά ζουγραφισμένος – απλός και μεγάλος, μια δύναμη που ξανανιώνει τά κοινά καί ταπεινά, μια γανατική ειλικρίνεια που δε φοβάσται καν τό γελοίο τής θαματουργίας. Ακούει κανείς τόν αντίλαλο μιάς ψυχής που στένεψε για να υψωθεί που αγάπησε για να μισηθεί, που συντρίφτηκε για να νικήσει. Το έργο σας είναι δίχως άλλο καλό. Καλό για τό σκοπό που θελήσατε. Κι αλήθεια ως εδώ μονάχα έχω το δικαίωμα να κρίνω. Δεν είναι σωστό σε αφτό τον κόσμο. Κι όσο δουλέβουμε γι’ αυτούς μέ ειλικρίνεια και πεποίθηση, η δουλιά μας είναι άξια και πιάνει τόν τόπο που τής δίνει η ζωή. Θα πώ αφτό μονάχα – πως η χριστιανική θρησκεία (και καθώς το ξέρετε αφτή δεν είναι η θρησκεία τού Χριστού που ίσως να είτανε πιο μεγάλος άνθρωπος παρα όσο μάς τόνε δείχνουν τά Βαγγέλια κι ο απόστολος Πάβλος) δεν είναι θρησκεία που μού αρέσει. Νομίζω πως έκανε περισσότερο κακό παρά καλό, και πως γι’ αφτό δεν αξίζει να τή βοηθάει κανείς. Θα μου πείτε πως σήμερα δεν υπάρχει καλίτερη – μάλιστα για τήν Ελλάδα. Ίσως να έχετε δίκιο.

Μα τότε η δουλειά σας είναι για το χαμηλό κοινό, για το πλήθος που παραδέρνει. Μα τί τό όφελος να δυναμώνεις και να πληθαίνεις το πλήθος; Το πλήθος είναι αλήθεια η καταστροφή του πολιτισμού. Οι μεγάλοι άνθρωποι – αφτοί που ανεβάζουν τον άνθρωπο – φυτρώνουνε στίς μικρές κοινωνίες, εκεί που μπορούν νά σκλαβώσουν. Στά βουλήματα τών πολιτισμών οι πολλοί σκλαβώνουν τους λίγους. Φοβούμαι πως τό βιβλίο σας συντείνει σέ αφτό το ανάποδο σκλάβωμα. Χωρίς να θέλω είπα περισσότερα παρά όσα ήθελα να πώ. Ελπίζω να μέ συγχωρέσετε. Ακούω πως τή δημοτική τήν έχουνε βάλει πάλι μπροστά στήν Ελλάδα. Είναι, φαίνεται, η αρώστια τών Γυμνών «ν’ ανασπούν καί να κουβαριάζουν» καθώς λέν οι Χιώτες. Δύο βήματα μπροστά καί τρία πίσω. Κι όμως δεν απελπίζουμαι. Μερικά πράματα δεν έχουν ανάγκη να νικήσουνε στη ζωή. Υπάρχουν από δικαίωμά τους. Ελπίζω να είστε τώρα καλίτερα και να νικήσετε τή νεβρίτιδα. Ο πεθερός μου – λίγο έλειψε να τό ξεχάσω – μού είπε πως τού άρεσε τό βιβλίο σας. Κι αφτός ξέρει από Βαγγέλια καλίτερα από μένα. Ελπίζω να μού γράφετε κάποτε.
Με πολλή φιλία
Π. Β.

b80ea3ea38e44cb9b41c65c79ffde000_XL.jpg

Κηφισιά. -14/IV/26- Τετάρτη
Να σας ευχαριστήσω πρώτα για την κριτική σας της «Ζωής του Χριστού». Είναι πολύ μακρειά η ιστορία το πώς σκέφθηκα να το γράψω, δε χωρεί σε γράμμα. Θα σας πω μόνο πως σαν και σας δεν αγαπώ τη Χριστιανική θρησκεία, όχι για τούς ίδιους λόγους που λέτε σείς, αλλά για άλλους, που φέρνουν στο ίδιο συμπέρασμα. (Δε μ’αρέσει η resignation. Ούτε τα παρακάλια. Ούτε μ’ ενδιαφέρει η υλική ανθρώπινη κακομοιριά). Μα τη χριστιανική θρησκεία δε μας την άφησε ο Ιησούς, την έφτειασαν οι άνθρωποι και την έκαναν σαν και αυτούς. Εγώ αγαπώ τον Ιησού. Αν είχα γεννηθεί σ’ άλλον τόπο, θα έλεγα άλλα για τον Ιησού. Θα έπαιρνα μόνο τα όμορφα χαρακτηριστικά του από τα Ευαγγέλια και θ’ άφηνα τα υπόλοιπα και θα αναπλήρονα με τη φαντασία μου όπως τον νοιώθω. Απ’ όλα του τα θαύματα θα έπερνα εκείνα που τον δείχνουν στη γλύκα του, όπως όταν ημέρεψε τον άγρια δαιμονισμένο: «Τι είναι τ’ όνομά σου;» που τον φέρνει πίσω στα παλιά ήρεμα χρόνια του. Τη δύναμη του όταν λέγει του Πέτρου να πηδήσει από τη βάρκα και να περπατήσει στο νερό. Γιατί αν δεν είχε τρομάξει ο Πέτρος θα περπατούσε στο νερό ή θα πνιγόταν πιστεύοντας πως περπατεί στο νερό. Θα έδειχνα την εξέλιξη του χαρακτήρα του που απο suave και χαρούμενος, πικραίνεται, θλίβεται, γίνεται σκληρός, άγριος και τελειώνει στωικός στο σταυρό όπου μπορούσε να είχε πεί και κείνος κοιτάζοντας την ανθρώπινη βρώμα που αφρίζει στα πόδια του «Η ωραιοτέρα εκδίκηση είναι να μην τους μοιάζεις». Μα ζω στην Ελλ[άδα]. Και αναγκάστηκα να κάνω κάτι utilitaire που να μπορεί να εννοηθεί από τη mentalite του τόπου. Είμεθα ακόμα στον πρώτο σταθμό την αναπτύξεως. Θα περάσουν ένα δύο γενιές πρίν μπορέσει να δεχθεί ο τόπος μας, χωρίς κίνδυνο, άλλο επίπεδο ηθικής φιλοσοφίας. Τώρα χρειάζεται η στοιχειώδης ηθική. Δεν ήμεθα ακόμη για Nietzsche. Kαι οι μεταφράσεις του Nietzsche δημιούργησαν τραγελαφικές καρικατούρες «υπερανθρώπου».

petros_vlastos

25 του Απρίλη, 1926

Φίλη κυρία Δέλτα,

[…] Ομολογώ πως το βρίσκω δύσκολο να παρακολουθώ τα σβουρίσματα της ρωμαίικης πολιτικής. Το μόνο ριζικό γιατρικό που φαντάζουμαι είναι να έχει το δικαίωμα κάθε ρωμιός να είναι πρόεδρος, διχτάτορας ή ρήγας για μια ώρα της ζωής του. Η εξουσία θ’ άλλαζε έτσι κάθε ώρα σύφωνα με αλφαβητικό κατάλογο. Τους εξόριστους αντί να τους στέλνουνε στα ηφαίστεια (δε θα περίσσεβε καιρός), θα τους έβαζαν να κάθουνται πάνω στη φουβού του καστανά.
Μα ίσως χωρατέβω εκεί που δεν έπρεπε. Συφωνώ μαζί σας πως η χριστιανική θρησκεία είναι απομεινάρι μπόσικων ανθρώπων και στενοκέφαλων αποστόλων. Όμως τί, αλήθεια, είπε κ’ έκανε ο Χριστός κανένας δεν το ξέρει. Και δε βρίσκω κανένα αληθινά μεγάλο αντίλαλο του μέσα στις Γραφές. […] Καταλαβαίνω πολύ καλά τους λόγους που σας έσπρωξαν να γράψετε το έργο σας καθώς το γράψατε. Κατά τη γνώμη μου η πιο τολμηρή πολιτική θα είταν και η πιο σωστή και η πιο ωφέλιμη, μα ζω μακριά από την Ελλάδα και μπορεί να γελιέμαι.