Ρενέ Γκενόν: Η Σβάστικα

Μια απ’ τις πιο αξιοπαρατήρητες μορφές του «οριζόντιου» σταυρού, δηλ. Του σταυρού που είναι χαραγμένος πάνω σ’ ένα οριζόντιο επίπεδο που παριστάνει μια ορισμένη βαθμίδα της Ύπαρξης είναι η σβάστικα, που φαίνεται ότι συνδέεται άμεσα με την πρωταρχική Παράδοση, γιατί απαντάται σε πολλές διαφορετικές χώρες που είναι πολύ μακριά η μια από την άλλη τοπικά κι από πανάρχαιες εποχές. Αυτό το σύμβολο δεν είναι αποκλειστικά ανατολικό, όπως πολλοί νομίζουν, αλλ’ αντίθετα είναι ένα απ’ τα πιο διαδεδομένα, από την Άπω-Ανατολή μέχρι των απωτάτων Δυτικών χωρών, ακόμη δε απαντάται σ’ ορισμένους ιθαγενείς λαούς της Αμερικής. Είναι αλήθεια ότι στη σημερινή εποχή διατηρείται κυρίως στις Ινδίες καθώς και στην κεντρική και ανατολική Ασία, ίσως δε αυτές είναι και οι μόνες περιοχές όπου η σημασία του είναι ακόμη γνωστή. Πάντως και στην Ευρώπη ακόμη αυτό το σύμβολο δεν έχει εκλείψει εντελώς. Στην αρχαιότητα αυτό το σχήμα το συναντάμε ιδιαίτερα στους Κέλτες και στην προελληνική Ελλάδα. Στη Δύση επίσης κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες ήταν ένα από τα εμβλήματα του Χριστού και παρέμεινε σαν τέτοιο μέχρι το τέλος του μεσαίωνα.

article-2

 

Αναφέραμε αλλού ότι η σβάστικα είναι ουσιαστικά το «σημείο του Πόλου», αν την παραβάλλουμε με το σχήμα του σταυρού που είναι εγγεγραμμένος στην περιφέρεια ενός κύκλου, διαπιστώνουμε πολύ εύκολα ότι από ορισμένες απόψεις κατά βάθος πρόκειται για δύο ισοδύναμα σύμβολα, αλλά στη σβάστικα η περιστροφή γύρω απ’ το σταθερό κέντρο, αντί να παριστάνεται απ΄την περιφέρεια, υποδηλώνεται μόνο από βραχείες γραμμές που προστίθενται στα άκρα των βραχιόνων του σταυρού και σχηματίζουν μ’ αυτούς ορθές γωνίες. Αυτές οι γραμμές εφάπτονται στην περιφέρεια και δείχνουν την διεύθυνση της κίνησης στ’ αντίστοιχα σημεία. Επειδή η περιφέρεια παριστάνει τον εκδηλωμένο κόσμο, κι αυτό το πράγμα μπορούμε να πούμε ότι υπονοείται, είναι πλέον φανερό ότι η σβάστικα δεν είναι ένα σύμβολο του κόσμου, αλλά παριστάνει την δράση της αρχής του κόσμου.

1385549_307198189422400_1237065021_n.jpg

Αν συσχετίσουμε τη σβάστικα με την περιστροφή μιας σφαίρας, όπως είναι η ουράνια σφαίρα, γύρω απ’ τον άξονά της, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι η σβάστικα είναι χαραγμένη στο επίπεδο του ισημερινού, οπότε το κεντρικό σημείο, όπως ήδη έχουμε εξηγήσει, θα είναι η προβολή του άξονα πάνω σ’ αυτό το επίπεδο που είναι κάθετο προς αυτόν. Όσον αφορά τη διεύθυνση της περιστροφής που υποδεικνύεται με το σχήμα, η σημασία της είναι δευτερεύουσα και δεν αλλοιώνει τη γενική έννοια του συμβόλου. Πράγματι βρίσκουμε και τις δυο μορφές, που υποδηλώνουν αντίστοιχα την περιστροφή απ’ τα δεξιά προς τ’ αριστερά και αντιθέτως, χωρίς αυτός να σημαίνει ότι υπάρχει πρόθεση ν’ αποδώσουμε μεταξύ αυτών μιαν οποιαδήποτε εναντίωση.

139365724_a0b48ee38c

Είναι αλήθεια ότι σ’ ορισμένες χώρες και εποχές μπορεί να έγιναν σχίσματα απ’ την ορθόδοξη παράδοση, των οποίων οι οπαδοί, προκειμένου να εκδηλώσουν τον ανταγωνισμό τους, έδωσαν αυτοπροαίρετα στο σχήμα έναν προσανατολισμό διαφορετικό από εκείνον που κυριαρχούσε στον οργανισμό απ’ τον οποίο απεχώρησαν. Παρ’ όλα αυτά όμως δεν θίγεται η ουσιαστική σημασία του συμβόλου, που παραμένει η ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. Εξάλλου πολύ συχνά βρίσκουμε αυτά τα δύο σχήματα ενωμένα οπότε μπορούμε να τα θεωρήσουμε ότι παριστάνουν μία και την αυτή περιστροφή εφόσον την παρατηρούμε από καθέναν απ’ τους δύο πόλους, τούτο όμως σχετίζεται με τον πολύπλοκο συμβολισμό των δύο ημισφαιρίων, με τον οποίο δεν μπορούμε ν’ ασχοληθούμε εδώ.

ulnlenb

Δεν σκεφτόμαστε καθόλου ν’ αναπτύξουμε εδώ όλες τις θεωρήσεις που σχετίζονται με τον συμβολισμό της σβάστικας, οι οποίες εξάλλου δεν συνδέονται άμεσα με το θέμα αυτής της μελέτης, αλλά δεν μπορούσαμε όμως, λόγω του μεγάλου ενδιαφέροντος που παρουσιάζει απ’ την παραδοσιακή άποψη, να μην αναφέρουμε καθόλου αυτή την ιδιαίτερη μορφή του σταυρού. Εκρίναμε πάντως ότι ήταν απαραίτητο ν’ αναφέρουμε τις πιο πάνω γενικές παρατηρήσεις και σταματάμε εδώ για να μην βρεθούμε στην ανάγκη να κάνουμε διεξοδικές παρεκβάσεις.

Ρενέ Γκενόν, Ο συμβολισμός του σταυρού

hindu-swastika

swastika-in-japanese-temple

ΑΡΧΑΟΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΘΗΝΩΝ 20-1-2013 003

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών