Φασισμός και Κράτος: Τι ισχύει εν τέλει;

Γράφει η Ελένη Παπαδοπούλου

Ενώ για τον Εθνικοσοσιαλισμό υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία στα ελληνικά, την οποία πλείστοι έσπευσαν να μελετήσουν επιμελώς, δε μπορούμε να πούμε το ίδιο και για τον Φασισμό. Αυτό κατά κύριο λόγο συνέβη επειδή το Γ’ Ράιχ υπήρξε η κεντρική δύναμη του Άξονα, άρα ο μεγάλος κακός του Β’ ΠΠ, ο μεγάλος εχθρός της ανθρωπότητας, κι ως εκ τούτου υπήρξε ας πούμε πιο “εμπορικό” μεταπολεμικά. Πάμπολλες ταινίες, ντοκυμανταίρ, μελέτες και βιβλία ασχολήθηκαν μ’ αυτό, εξετάζοντας ιστορικές πτυχές ή πλάθοντας θεωρίες συνομωσίας γύρω του, προσδίδοντάς του έτσι κάποιο μυστήριο και αίγλη. Αποκρυφισμός, μυστικισμός, στολές, στρατός, σύμβολα, μυθολογίες και πολλά άλλα προσφέρονταν στην εμπορευματοποίηση του θεάματος και των βιβλίων. Ο Φασισμός από την άλλη δε δημιούργησε τέτοιο κλίμα, με αποτέλεσμα να μην κινήσει το ενδιαφέρον για ενασχόληση μαζί του. Κι αυτό διότι ήταν αποκλειστικά ένα πολιτικό σύστημα και μια ιδεολογια, μια θεωρία σκέψης. Είναι ίσως η πιο πολυφορεμένη λέξη σήμερα, ωστόσο ακόμη κι εθνικιστές δεν γνωρίζουν τη σημασία της κι αναπαράγουν ό,τι άκουσαν κάπου ή διάβασαν αποσπασματικά σε κάποιο ανυπόγραφο άρθρο στο διαδίκτυο, σε κάποια ιστοσελίδα χωρίς ιδιαίτερη σοβαρότητα.

Ένα λοιπόν απ’ αυτά τα ανυπόστατα είναι η εξίσωση του φασισμού με τον κρατισμό. Πράγματι, στο φασισμό πάνω απ’ όλα είναι το κράτος και, όπως χαρακτηριστικά γράφει στο «Δόγμα του Φασισμού», «για τον φασίστα τα πάντα είναι εντός του κράτους και τίποτα ανθρώπινο ή πνευματικό δεν υπάρχει ούτε αξίζει έξω από το κράτος».

Προτού επιχειρήσει όμως κάποιος να βγάλει συμπέρασμα μόνο από αυτήν τη φράση, θα πρέπει να εξετάσει πώς αντιλαμβάνεται ο Φασισμός το κράτος. Το κράτος λοιπόν για τον Φασισμό «είναι η συνείδηση και η καθολική θέληση του ανθρώπου μέσα στην ιστορική του ύπαρξη».

Πιο συγκεκριμένα, διαβάζουμε στο πρώτο μέρος του βιβλίου, Θεμελιώδεις Ιδέες, το οποίο γράφτηκε από τον θεωρητικό του Φασισμού, Τζιοβάννι Τζεντίλε:

«Η φασιστική αντίληψη είναι αντίθετη με τον κλασσικό φιλελευθερισμό, που προέκυψε από την ανάγκη γι’ αντίδραση στην απολυταρχία κι έχει εξαντλήσει την ιστορική του λειτουργία απ’ όταν το κράτος έγινε η ίδια η συνείδηση κι η θέληση του λαού. Ο φιλελευθερισμός αρνήθηκε το κράτος χάριν των ιδίων συμφερόντων του ατόμου· ο φασισμός επαναφέρει το κράτος ως την αληθινή ουσία του ατόμου. Κι αν η ελευθερία είναι το χαρακτηριστικό του αληθινού ανθρώπου κι όχι ενός αφηρημένου ανδρείκελου, που πιστεύει στον ατομικιστικό φιλελευθερισμό, ο φασισμός είναι υπέρ της ελευθερίας. Και για την ελευθερία μόνο ένα πράγμα μπορεί να είναι σοβαρό: η ελευθερία του κράτους και του ατόμου μέσα στο κράτος. Γιατί για τον φασίστα τα πάντα είναι εντός του κράτους και τίποτα ανθρώπινο ή πνευματικό δεν υπάρχει ούτε αξίζει έξω από το κράτος. Μ’ αυτήν την έννοια ο φασισμός είναι ολοκληρωτικός και το φασιστικό κράτος, σύνθεση κι ένωση κάθε αξίας, ερμηνεύει, εξελίσσει κι ενδυναμώνει ολόκληρη τη ζωή του λαού.» (Παράγραφος VII)

Στην παράγραφο XII διαβάζουμε:

«Το φασιστικό κράτος, μια υψηλότερη και ισχυρότερη έκφραση προσωπικότητας, είναι μια δύναμη πνευματική, η οποία συνοψίζει όλες τις ηθικές και διανοητικές εκφράσεις της ζωής του ανθρώπου. Δε μπορεί συνεπώς να περιοριστεί στη διατήρηση της τάξης και την προστασία του πολίτη, όπως ήθελε ο φιλελευθερισμός. Δεν είναι ένας απλός μηχανισμός, που περιορίζει τις υποτιθέμενες ελευθερίες του ατόμου. Είναι συνθήκη κι εσωτερικός κανόνας, είναι πειθαρχία ολόκληρου του ατόμου· διαπερνά τη βούληση όπως η διάνοια. Η αρχή του, κεντρική έμπνευση της ανθρώπινης προσωπικότητας που ζει στην πολιτισμένη κοινωνία, διεισδύει βαθιά και φωλιάζει τόσο στην καρδιά του ανθρώπου της δράσης, όσο και στου στοχαστή, τόσο στου καλλιτέχνη, όσο και στου επιστήμονα: ψυχή της ψυχής.»

giovanni_gentile

Giovanni Gentile

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, «Δόγμα Πολιτικό και Κοινωνικό», γραμμένο από τον ίδιο τον Μουσολίνι, διαβάζουμε στο κεφάλαιο Χ:

«Ακρογωνιαίος λίθος του φασιστικού δόγματος είναι η αντίληψή του για το κράτος, για την ουσία του, για τα καθήκοντά του, για τους στόχους του. Για τον φασισμό το κράτος είναι το απόλυτο, μπροστά στο οποίο άτομα και ομάδες είναι το σχετικό. Άτομα και ομάδες νοούνται μόνο εντός του κράτους. Το φιλελεύθερο κράτος δεν κατευθύνει την εξέλιξη και την υλική και πνευματική ανάπτυξη της συλλογικότητας, αλλά περιορίζεται στο να καταγράφει τ’ αποτελέσματα· το φασιστικό κράτος έχει μια δική του συνείδηση, μια δική του θέληση, γι’ αυτό ονομάζεται κράτος «ηθικό». Το 1929, στην πρώτη από τις συνεδριάσεις του καθεστώτος, που λάμβαναν χώρα ανά πενταετία, εγώ έλεγα:

«Για τον φασισμό το κράτος δεν είναι ο νυχτοφύλακας, που ασχολείται μόνο με την προσωπική ασφάλεια των πολιτών· ούτε μια οργάνωση με καθαρά υλιστικούς σκοπούς, όπως το να εγγυάται σίγουρη ευημερία και μια σχετικά ειρηνική κοινωνική συνύπαρξη, για την πραγματοποίηση της οποίας θ’ αρκούσε ένα διοικητικό συμβούλιο· δεν είναι ούτε ένα δημιούργημα αμιγώς πολιτικό, διαχωρισμένο από την υλική και πολύπλοκη πραγματικότητα της ζωής του ατόμου και του λαού. Το κράτος, έτσι όπως το αντιλαμβάνεται και το πραγματώνει ο φασισμός, είναι μια πνευματική και ηθική οντότητα, αφού υλοποιεί την πολιτική, νομική και οικονομική οργάνωση του έθνους, και μια τέτοια οργάνωση είναι, τόσο στην γένεση όσο και στην ανάπτυξή της, μια εκδήλωση του πνεύματος. Το κράτος είναι εγγυητής της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας, μα είναι επίσης κι ο φρουρός και ο φορέας του πνεύματος του λαού, έτσι όπως υπήρξε στους αιώνες, δουλεμένο στη γλώσσα, στα ήθη, στην πίστη. Το κράτος δεν είναι μόνο παρόν, αλλά και παρελθόν και πάνω από όλα μέλλον. Το κράτος είναι αυτό που, ξεπερνώντας το σύντομο όριο της ζωής του ατόμου, αντιπροσωπεύει την ενυπάρχουσα συνείδηση του έθνους. Οι μορφές, με τις οποίες εκφράζονται τα κράτη, αλλάζουν, αλλά η ανάγκη για κράτος παραμένει. Είναι το κράτος που εκπαιδεύει τους πολίτες στην πολιτική αρετή, τους κάνει να συνειδητοποιήσουν την αποστολή τους, τους προτρέπει στην ενότητα· εναρμονίζει τα συμφέροντά τους με τη δικαιοσύνη· παραδίδει τις κατακτήσεις της σκέψης στις επιστήμες, στις τέχνες, στο νόμο, στην ανθρώπινη αλληλεγγύη· οδηγεί τους ανθρώπους από τη στοιχειώδη ζωή της φυλής, στην πιο υψηλή ανθρώπινη έκφραση της εξουσίας, που είναι η αυτοκρατορία· εμπιστεύεται στους αιώνες τα ονόματα εκείνων που πεθαίνουν για τη δική του ακεραιότητα ή για να υπακούσουν στους νόμους του· θέτει ως παράδειγμα και συστήνει στις ερχόμενες γενιές τους αρχηγούς που θα μεγαλώσουν την επικράτειά του και τις διάνοιες που θα το φωτίσουν με δόξα. Όταν εξασθενεί η σημασία του κράτους κι επικρατούν διασπαστικές και φυγόκεντρες τάσεις από άτομα ή ομάδες, οι εθνικές κοινωνίες οδεύουν στο χαμό τους.»

italypg1opener.jpg

Βλέπουμε λοιπόν, ότι ως κράτος ο Φασισμός δεν αντιλαμβάνεται τίποτα άλλο πέρα από το σώμα στο οποίο κατοικεί η ψυχή του λαού, το έθνος. Κι εδώ ερχόμαστε στο δεύτερο σημείο για το οποίο τον κατηγορούν: «Στο Φασισμό δεν υπάρχει Φυλετισμός».

Ήδη από το παραπάνω απόσπασμα βλέπουμε να γίνεται λόγος για τη φυλή. Στο πρωτότυπο μάλιστα χρησιμοποιείται ο όρος tribù (tribe) όχι razza (race), πράγμα που δηλώνει τη φυλή με τη μορφή της κοινότητας, το φύλο, και δείχνει την άμεση βιολογική συγγένεια μεταξύ των μελών του. Το όμαιμον. Αυτήν την κοινότητα, λοιπόν, θέλει ο Φασισμός να εξυψώσει και να της δώσει τη δύναμη να επιβάλει τη βούλησή της. Διαβάζουμε παραπάνω πως το πνεύμα του λαού δουλεύτηκε στη γλώσσα, στα ήθη, στην πίστη. Τ’ ομόγλωσσον, τ’ ομότροπον, τ’ ομόδοξον. Όλα αυτά μας δίνουν επ’ ακριβώς τον ορισμό του έθνους.

Και παραπάνω, στο πρώτο μέρος, λέει πάλι ο Τζεντίλε:

«Τα άτομα σχηματίζουν τάξεις σύμφωνα με τις κατηγορίες των συμφερόντων τους· συνδικάτα σύμφωνα με τις διάφορες οικονομικές τους δραστηριότητες· μα πρώτα από και πάνω απ’ όλα σχηματίζουν κράτος. Το οποίο δεν είναι ένας αριθμός, σαν ένα άθροισμα ατόμων που σχηματίζουν την πλειοψηφία ενός λαού. Και γι’ αυτό ο φασισμός είναι κατά της δημοκρατίας, η οποία εξισώνει το λαό με τον μεγαλύτερο αριθμό υποβιβάζοντάς τον στο επίπεδο της πλειοψηφίας· αλλά είναι η πιο ειλικρινής μορφή δημοκρατίας, αν εκλάβουμε το λαό – όπως θα έπρεπε – ποιοτικά και όχι ποσοτικά, ως την πιο δυνατή ιδέα, την πιο ηθική, την πιο συνεπή, την πιο αληθινή, που στο λαό εκφράζεται ως συνείδηση και θέληση των λίγων, ή μάλλον του Ενός, και ως ιδανικό τείνει να εφαρμοστεί στη συνείδηση και τη θέληση όλων. Όλων εκείνων που – διαμορφωμένοι εθνικά από τις φυσικές κι ιστορικές συνθήκες – βρίσκουν έδαφος για να σχηματίσουν ένα έθνος, με κοινή εξελικτική πορεία και πνευματική διαμόρφωση, ως μία συνείδηση και μία θέληση. Όχι μια φυλή, ούτε μια γεωγραφικά προσδιορισμένη περιοχή, αλλά ένας λαός με κοινή καταγωγή που διαιωνίζεται ιστορικά, ένα πλήθος ενωμένο από μία ιδέα, η οποία είναι η θέληση της ύπαρξης και της δύναμης: συνείδηση του εαυτού, προσωπικότητα. Αυτή η ανώτερη προσωπικότητα είναι έθνος, εφ’ όσον είναι κράτος.»

Ο Τζεντίλε δηλαδή όχι απλά αντιλαμβάνεται το κράτος ως έναν μηχανισμό που ενδυναμώνει και κινητοποιεί το έθνος αποτελώντας την «ψυχή της ψυχής» του, αλλά το πάει ακόμα παραπέρα ταυτίζοντας κράτος-έθνος, αναφερόμενος πάντα φυσικά στο φασιστικό κράτος.

f2d77d04f6c7813b651963e024bbbf84.jpg

Κατανοούμε λοιπόν από τα παραπάνω, πως οι δυο βασικές κατηγορίες που αποδίδονται στον Φασισμό δεν έχουν καμία απολύτως βάση. Οι κατήγοροι, ορμώμενοι είτε εξ αγνοίας είτε εκ δόλου, καλά θα κάνουν να σωπάσουν πλέον, γιατί τα παραπάνω τους διαψεύδουν. Ο Μουσολίνι ήταν μία σπουδαία πολιτική προσωπικότητα, συκοφαντημένη τόσο από εχθρούς όσο και από “φίλους”, από την οποία έχουμε πολλά να διδαχτούμε. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι αυτόν αντέγραψαν όλα τα εθνικιστικά κινήματα του Μεσοπολέμου, καθώς ήταν ο πρώτος που εφήρμοσε μέτρα πραγματικά φιλολαϊκά, σοσιαλιστικά, πρωτοποριακά για την εποχή του. Το μέγα σφάλμα του; Η εισβολή στην Ελλάδα. Σφάλμα από κάθε άποψη, σφάλμα για το οποίο έχουμε φτάσει να απολογούμαστε μέχρι σήμερα. Φτάνει πια!

Στην πρόσφατη έκδοση «Το συντεχνιακόν σύστημα εις την Ιταλίαν»  του εκδοτικού οίκου «Νέα Γενεά» ο Χριστοδουλίδης γράφει ξεκάθαρα: « 

«Το Φασιστικόν Κράτος είναι Εθνικόν Κράτος, κυρίαρχον, είναι πολιτική και οικονομική ενότης και λόγω της οργανώσεώς του το προκύψαν νέον Κράτος επωνομάσθη συντεχνιακόν (Stato corporativo).  Το Κράτος έχει το δικαίωμα και το καθήκον να ερμηνεύη και πραγματοποιή τα υπέρτερα και συγκεκριμένα συμφέροντα της Εθνικής κοινωνίας, τα οποία δεν είναι μόνον οικονομικά, αλλά και ηθικά και μορφωτικά. δι’ αυτό ο Μουσσολίνι είπε: «Το Φασιστικό Κράτος είναι συντεχνιακόν μόνον εφ’ όσον είναι Φασιστικόν».

Ο Πανούντσιο μάλιστα αναφέρει ότι το Φασιστικό Κόμμα αποτελεί την «καρδιά του κράτους».

Κι ας μην ξεχνάμε ότι ο Ιωάννης Μεταξάς είπε ότι πρέπει να βγούμε από τον κοινοβουλευτισμό αλλά το θέμα ήταν διά ποίας θύρας θα γίνει αυτό: διά της θύρας του κομμουνισμού ή του Εθνικού Κράτους; Κι Εθνικό Κράτος εννοούσε φυσικά το φασιστικό σύστημα διακυβέρνησης.

ΔΟΓΜΑ

ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ

ΤΟ ΣΥΝΤΕΧΝΙΑΚΟΝ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑΝ.png