Η φασιστική και η χριστιανική αντίληψη για τον κόσμο και την ζωή

Γράφει ο Νίκος Μετοχίτης

Ο Φασισμός νοείται συνήθως ως μία πολιτική ιδεολογία και ένα καθεστώς. Έτσι έκριναν οι θύραθεν, οι οποίοι βλέπουν τον φασισμό μέσα από την διαστρεβλωτική μεταπολεμική οπτική. Οι ίδιοι οι φασίστες, παρόλα αυτά, δεν είχαν για τον φασισμό την ιδέα μιας πολιτικής θεωρίας μόνο. Ο Φασισμός, γράφει ο φιλόσοφος Τζιοβάνι Τζεντίλε στο «Δόγμα του Φασισμού», είναι αντίληψη πνευματική ή για να το πούμε αλλιώς, θρησκευτική. Η αντίληψη του Φασισμού για τον κόσμο είναι αυτή η ιδέα των δύο φύσεων, του απόλυτου, υπερβατικού και υπερκόσμιου είναι και του σχετικού, γήινου και εγκόσμιου γίγνεσθαι.

ΒΕΝΙΤΟ.jpg

Η ιδέα αυτή, η διάκριση της πραγματικότητας σε δύο μέρη, είναι υπαρκτή σε κάθε παραδοσιακό πολιτισμό. Την αλήθεια αυτή, της διφυούς πραγματικότητας, πολέμησε και πολεμά απτόητος ο μοντερνισμός, δηλαδή ο επιστημονικοφανής ορθολογικός υλισμός. Για τον επιστημονισμό και τον υλισμό (που ουσιαστικά ο πρώτος είναι η γνωσιοθεωρία του δεύτερου) η μόνη πραγματικότητα είναι ο φυσικός κόσμος στον οποίο ζούμε τώρα, και ο άνθρωπος δεν έχει καμία πνευματική δυνατότητα διότι είναι όπως όλα τα άλλα ζώα, με απλώς πιο εξελιγμένο εγκέφαλο.

ΔΟΓΜΑ.png

Ο Φασισμός αρνείται αυτήν την ιδέα, την θεωρεί ανατρεπτική, ψευδή και παράλογη αλλά και δικαιολογία ώστε να εξαρθούν τα ανθρώπινα πάθη. Σύμφωνα με το «Δόγμα» τα πάντα στην ανθρώπινη ζωή κρίνονται από έναν ηθικό νόμο, δηλαδή τα πάντα έχουν συνέπειες. Συνέπειες όχι απλώς υλικές, δηλαδή επιβλαβείς για το σωματικό στοιχείο μας, μα κυρίως συνέπειες ψυχικές και πνευματικές οι οποίες αντικατοπτρίζονται υλικά. Για αυτό τον λόγο η φασιστική αντίληψη για την ζωή είναι ουσιαστικά αντι-νεωτερική, διότι σύμφωνα με τα νεωτερικά δόγματα, όποια και αν είναι αυτά, δεν υπάρχουν πνευματικές συνέπειες για τις πράξεις των ανθρώπων. Δεν υπάρχουν δηλαδή αμαρτίες και πάθη, υπάρχει μόνο μία εξωτερική ελευθερία. Η σύγχρονη επιστήμη ήρθε για να «ελευθερώσει» τον άνθρωπο από την «τυραννία του Θεού», όπως ο φιλελευθερισμός ήρθε να ελευθερώσει δήθεν τον λαό από την «τυραννία του βασιλιά» και ο σοσιαλισμός να ελευθερώσει τον εργάτη από την εκμετάλλευση του αστού ώστε να ζήσουν όλοι μαζί σε έναν υλιστικό παράδεισο, όπου θα υπάρχουν άφθονα αγαθά και θα ικανοποιούνται τα πάθη όλων.

Ο Φασισμός όμως, έχοντας συνείδηση της πραγματικότητας και των νόμων του γίγνεσθαι, αναγνωρίζει πως η ευτυχία επί της γης θα είναι πάντα σχετική και πρόσκαιρη. Σκοπός του αληθούς ανθρώπου δεν είναι η ευδαιμονία σε αυτόν τον κόσμο, διότι αυτή είναι αδύνατη και μάταιη. Σκοπός είναι ο ηθικός βίος (για να χρησιμοποιήσουμε την τζεντίλεια ορολογία) ο οποίος προετοιμάζει τον άνθρωπο για το επέκεινα. Όταν εδώ λέμε για ηθική, δεν εννοούμε την αστική ηθικολογία των μοντέρνων ανθρώπων. Η ηθική δεν είναι αυτονομημένη από την μεταφυσική, αλλά εμπεριέχεται σε αυτήν και εξ αυτής λαμβάνει ουσία. Ο αληθινά ηθικός άνθρωπος βιώνει τις ηθικές αρχές σε κάθε έκφανση του βίου του και όχι απλώς στον κοινωνικό του περίγυρο ώστε να προκαλέσει τον θαυμασμό των άλλων, κάτι για το οποίο άλλωστε αδιαφορεί διότι είναι ταπεινός και όχι επιδειξίας. Στο δεύτερο τμήμα του «Δόγματος» γράφει ο Μουσολίνι πως ο φασίστας αγαπά τον πλησίον του, αλλά όχι με την αφηρημένη έννοια ενός κοσμικού ανθρωπισμού. Μάλιστα δύναται να γίνει αυστηρός προς αυτόν, όχι για να τον επιπλήξει ή να τον τιμωρήσει, αλλά για να τον πείσει να επιστρέψει στον σωστό δρόμο. Εδώ βλέπουμε μία εκπληκτική συστοιχία με την χριστιανική έννοια της αγάπης προς τον άλλο.

Ο ΦΑΣΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΠΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΕΞΙΑΣ ΙΟΥΛΙΟΣ ΕΒΟΛΑ.png

Η αγάπη προς τον άλλον δεν είναι απροϋπόθετη αλλά θέτει κάποιες απαιτήσεις. Στην ορθόδοξη παράδοση ένας πνευματικός πρέπει να αγαπάει το πνευματικοπαίδι του αλλά πρέπει να είναι και αυστηρός, με την έννοια ότι πρέπει να τον οδηγεί στην αποφυγή της αμαρτίας, όχι να κατευνάζει σε αυτήν, ειδάλλως δεν θα ήταν σωστός πνευματικός. Γενικά, η φασιστική αντίληψη της ζωής και του κόσμου βρίσκεται εν πλήρη αρμονία με την χριστιανική και αυτό προς πείσμα κάποιων που θα επιθυμούσαν το αντίθετο.

Κάποιος που γνωρίζει στοιχειωδώς την Ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, θα εκπλαγεί από το πόσα κοινά σημεία θα ανακαλύψει, εάν μελετήσει τις ηθικές και ανθρωπολογικές αρχές του Φασισμού! Βέβαια ο Φασισμός δεν είναι από μόνος του παράδοση, μπορεί όμως να τεθεί άριστα στην υπηρεσία της χριστιανικής, διότι δεν αντιβαίνει προς αυτήν. Και αυτό, διότι ως φιλοσοφία και πνευματική αντίληψη είναι αντίθετη προς το σύγχρονο πνεύμα σε όλες τις εκφάνσεις του.