Παλαμάς, Παγγερμανισμός και Μεγάλη Ιδέα

Γράφει ο Άγγελος Κωστίνης

(βασισμένο στο νεοεκδοθέν βιβλίο «Αιρετικά Κείμενα κατά της πολιτικής “ορθότητας”» του Κωστή Παλαμά, από τις εκδόσεις Νέα Σπάρτη, Οκτώβριος 2018)

Η προσπάθεια ενός έθνους να διεκδικήσει μια θέση στον Ήλιο, καθοδηγούμενο από μεγάλα πνεύματα της παγκόσμιας διανόησης, δεν θα μπορούσε να αφήσει ασυγκίνητο τον Κωστή Παλαμά. Έναν άνθρωπο που επιδόθηκε με πάθος στην Ποίηση – Δημιουργία πνευματικών έργων, ικανών να κλείσουν εντός τους το μεγαλείο του παρελθόντος και ταυτοχρόνως να αναταράξουν την φυλετική ψυχή, προσδίδοντάς της ορμή, ικανή να ωθήσει σύσσωμο το Έθνος να διαβεί το ανηφορικό μονοπάτι που χάραξαν οι προγόνοι του. Έναν άνθρωπο που πίστευε ότι οι τολμηρότεροι και οι μεθοδικώτεροι εκ των πνευματικών ηγητόρων όφειλαν να γίνουν οι απόστολοι μιας Ιδέας που θα συντάραζε το παλαιό καθεστώς και θα οδηγούσε εις την αναγέννησιν του κόσμου. (1)

Ο Παλαμάς αντικρίζοντας την δυναμική που προσελάμβανε το ιδεώδες, που σταδιακά μετατρεπόταν σε κίνημα, του παγγερμανισμού δεν μπορούσε παρά να κρατήσει μια ευλαβική στάση, ως ανθρώπου αποκαλυπτομένου προ της διαβάσεως ενός συμβόλου σεπτού, μιας σημαίας, ενός λειψάνου… όπως χαρακτηριστικά τονίζει. Το κίνημα του παγγερμανισμού, κατά τον Ποιητή, αναδεικνύει το μεγαλείο του γερμανικού λαού. Ενός λαού που είχε βαθύτερη επίγνωση του Στόχου του, ο οποίος δεν ήταν άλλος από την αναζωογόνηση της γηραιάς ηπείρου, μιας ηπείρου που είχε αρχίσει να βυθίζεται στον λήθαργο του υλισμού. Για αυτό και εις το πρόσωπο της Γερμανίας ο Παλαμάς βλέπει την πατρίδα του ιδεώδους και τον λαό της ως τον μόνο που απέμεινε λαός ιδανιστών, ζώντων με αυταπάρνηση και αλτρουϊσμό. (2) Το πρώτο βήμα που έπρεπε να γίνει για να μπορέσει να επιτευχθεί ο άνωθεν στόχος ήταν η ενοποίηση όλων των επιμέρους γερμανικών κρατιδίων εις ένα Εθνικόν Κράτος, έτσι ώστε ενοποιημένο πια το γερμανικό έθνος καθοδηγούμενο από άξια ηγεσία να μπορέσει να συνεχίσει την πορεία του, που κατά τον Johann Wolfgang von Goethe δεν είναι άλλη, παρά μονάχα ο αγώνας της φυλής που απ΄ τα βάθη του ζόφου προσπαθεί να ανέλθει εις το Φως.

2.jpg

Όπως προείπαμε, για τον Κωστή Παλαμά, κυρίαρχο λόγο εις την δημιουργία και την τελεσφόρηση των κινημάτων είχαν οι άνθρωποι του πνεύματος που μέσω των γραπτών τους και τον ομιλιών τους θα διέγειραν την φαντασία του λαού (3) δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο ελατήρια δράσης, για αυτό το
λόγο δεν θα μπορούσε να μην αναφέρει την συνεισφορά στο κίνημα του παγγερμανισμού του Houston Stewart Chamberlain. Για τον οποίον πνευματωδώς παρατήρησε ο Carl Gustav Jung στο δοκίμιό “Βόταν”, ότι αποτελεί ένα σύμπτωμα που προκαλεί την υποψία ότι οι κρυμμένοι θεοί κοιμούνται και κάπου αλλού (πέραν της Γερμανίας…). (4) Ο Τσάμπερλαιν, συγγραφέας αγγλικής καταγωγής αλλά Γερμανός την ψυχήν και την γλώσσαν απετέλεσε τον κατεξοχήν κήρυκα της υπεροχής της γερμανικής φυλής και της μελούσης επικρατείας αυτής εις την ιστορίαν του κόσμου. Το χαώδες χιλιοσέλιδο σύγγραμμά του περί των «Θεμελίων του 19ου αιώνος» (5) κατέστη ένα εκ των σημαντικοτέρων ιδεολογικών ερεισμάτων της μετά – Χίντενμπουργκ εποχής στην Γερμανία.

3.png

Οι θεωρίες του Chamberlain και των ιδεολογικών του επιγόνων, μικρή σημασία έχει αν βασίστηκαν επί ορθών επιστημονικών δεδομένων ή αν όλα τα κηρύγματά τους αποτελούσαν ευσεβείς πόθους ενός έθνους που προσπαθούσε να βρει μια θέση στην Ιστορία. (6) Για την Ιστορία, σημασία έχει ότι τούτα τα κηρύγματα μπόρεσαν να εμπνεύσουν ανθρώπους Δυνατούς, ικανούς να ηγηθούν ενός έθνους που θα αγωνιστεί ενάντιας στο ρεύμα της εποχής του. Και τελικώς, να αναδείξουν στους ιστορικούς του μέλλοντος το έθνος τους. Ο Παλαμάς έβλεπε εις το πρόσωπο τούτων των μεγάλων ανδρών το ιδεώδες και το σκοπό ολόκληρης της Ιστορίας. (7) Αναγνωρίζοντας την σημασία τους δια την αναγέννησιν εκάστης πατρίδος δεν θα μπορούσε να μην αναφερθεί εις τους θεμελιωτές της δεύτερης και τρίτης γερμανικής Αυτοκρατορίας, Otto Eduard Leopold von Bismarck και Adolf Hitler, αντίστοιχα. Καταγράφοντας τα εξής:
«Αλλ΄ ή ούτως ή άλλως, απαραίτητος δια την αναγέννησιν της Γερμανίας είναι ο επηγγελμένος ήρως, ο εις, ο δυνατός. Αυτός, καθώς ο Βίσμαρκ, θα γαλβανίση τα πλήθη, και θα είναι ο σωτήρ.» (8)
«Περατωθέντος του πολέμου αφιέρωσεν όλας του τας δυνάμεις εις τον μέγαν σκοπόν, την ανόρθωσιν της εκπεσούσης, καθώς πιστεύει, πατρίδος. Συνήρπασε τον εργατικόν κόσμον με την ζέσιν της ευγλωττίας του, αλλά το μυστήριον της επιτυχίας του έγκειται εις το ότι εγεννήθη δια να κυριαρχή. Κυβερνήτης.» (9)

4.jpg

Συλλογιζόμενοι τις άνωθεν θέσεις του ποιητή, θα μπορούσαμε να εξαγάγουμε τον κεντρικό άξονα που διέπει όχι μόνο τις σκέψεις του Παλαμά αλλά και ολόκληρη την Ιστορία. Κινητήριος δύναμης της οποίας είναι η Ιδέα. Άρρητα συνδεδεμένη με την ιστορία ενός έθνους, δύναται να εσωκλείσει μεγαλεία, μακρυνά μα κι αλησμόνητα, ωθώντας το έθνος εις τον αγώνα για την ανάκτηση πρωτίστως των Αξιών που χάθηκαν εις το πέρας των χρόνων και δευτερευόντως των καταπατημένων πατρίδων. Ουσιαστικά η Ιδέα είναι το ελατήριο δράσης που θα πιέσει το έθνος να βγει απ΄ τη ράθυμη κατάσταση που έχει περιέλθει και να ενεργήσει, να προσπαθήσει να αναπτυχθεί, να κρατηθεί ζωντανό. Όπως έγραφε και κάποιος μελετητής του Παλαμά στην “κριτική” του για το μεγαλειώδες δημιούργημα του ποιητή, ο Δωδεκάλογος του Γύφτου:
«πως η μόνη αλήθεια κι ο μόνος σκοπός της ζωής είναι να ζούμε όσο γίνεται πιο ζωντανά, πιο ηρωικά, πιο δυνατά, πιο θεληματικά, πιο μεγάλα. Κι η ένταση θα φέρνει την καλιτέρεψη και το ανέβασμα της φυλής, πιο διαλεχτή συνείδηση και πιο πλατυνόητη ομορφιά.» (10)

Οι Ποιητές (11) είναι αυτοί που πρώτοι αφουγκράζονται τούτη την Ιδέα. Είναι αυτονών τα έργα που θα γίνουν κοινωνοί της Ιδέας. Έχοντας βαθύτερη επίγνωση της θέσης τους εις την κοινωνία θα αγωνιστούν αφενός να την διανθήσουν έτσι ώστε να μπορέσει να γίνει πιο κατανοητή και αφετέρου να την επικαιροποιήσουν για να μπορέσει να περάσει από την σφαίρα του ιδεατού εις το υλοποιήσιμο. Είναι αυτοί που θα υπάρξουν οι μεγαλύτεροι υμνητές και απόστολοί της, μέχρις ότου να ευδοκιμήσει εις τις ψυχές του λαού και οι Ζωντανοί του Έθνους να παλέψουν για την τελεσφόρησή της. Μα ακόμα κι αν το όνειρο για την περάτωσή της καταπέσει, χάρις στις δολοπλοκίες εγχώριων και μη αντιπάλων, είναι αυτοί πάλι που θα ορθώσουν τ΄ ανάστημά τους έναντι του αισθήματος μεμψιμοιρίας (κατευθυνόμενο εκ των υπαιτίων της καταστροφής) που θα πλήττει σύσσωμη την κοινωνία.

«Τὰ μεγάλα ἐθνικὰ ἰδανικὰ, ὅταν ἀνθίζουν καὶ ζοῦνε στὸ σπίτι τοῦ καθενὸς, ὁ ποιητὴς τοὺς χτίζει παλάτια. Τὰ μεγάλα ἐθνικὰ ἰδανικὰ ὅταν ξεπέφτουν, καὶ ὁ καθένας τὰ διώχνει ἀπὸ τὸ σπίτι του, ὁ ποιητὴς τὰ παίρνει στὸ καλύβι του καὶ ἄσυλο τοὺς δίνει.» (12)

5.jpg

Ένας εξ αυτών ήταν και ο Κωστής Παλαμάς, ένας ένθερμος ποιητής του καιρού και του Γένους του. Ένας άοκνος «…Στρατιώτης της πατρίδος, της μνήμης, του Ελληνισμού, του ελληνικού πολιτισμού, της ιστορικής συνέχειας, των παραμυθιών και των θρύλων της ελληνικής παράδοσης…» (13) Για τον οποίον γράφει ένας μεγάλος φιλόλογος (συνάμα και φιλόσοφος):

«… κανένας (νεοέλλην ποιητὴς) δὲν εἶναι βαθύτερα ποτισμένος μὲ τὴν πίστιν εἰς τὴν ἀνωτέραν ἠθικὴν καὶ κοινωνικὴν της ἀποστολήν (ὅπως ὁ Παλαμᾶς).» [Πιὸ πολὺ κι ἀπὸ κάθε τεχνίτη στὸν ἦχο, στὸ χρῶμα, στὴν πέτρα, ὁ τεχνίτης τοῦ λόγου ὑψώνεται σὲ ἠθικώτερο ἐπίπεδο, καὶ μὲ τὰ πνευματικὰ μέσα ποὺ διαθέτει, ὁ προορισμὸς του εἶναι ἀμεσώτερα ἠθοπλαστικὸς καὶ ἡ λειτουργία του κοινωνικὴ φανερώτερα (Κ. Παλαμάς, Ποιητικὴ Α΄ σελ. 27)] (14)

Όσες, όμως, γραμμές, σελίδες, βιβλιοθήκες ολόκληρες κι αν γραφούν περί της Ιδέας, όσο κι αν μοχθήσουν οι καλαμαράδες (15) ο τροχός της Ιστορίας των εθνών δεν πρόκειται να κυλίσει, ωσότου να βρεθεί ο Εις, ο επηγγελμένος ήρως, ο δυνατός. Αυτός, θα γαλβανίση τα πλήθη, και θα είναι ο σωτήρ. Αυτός που θα πάρει από το χέρι το Έθνος και θα το οδηγήσει σε νέες περίλαμπρες περιπέτειες, και σαν άλλος Οδυσσέας θα ηγηθεί εις τον αγώνα για την ανεύρεση του προορισμό του. (16) Η προέλευση του Ήρωος, του Ενός, του Εκλεκτού, όπως θέλετε πείτε το, πρέπει να αποτελέσει θέμα ενδελεχούς μελέτης. Μα είτε είναι αποτέλεσμα τυχαίων πολιτικών – οικονομικών συνθηκών είτε υπάρχει μια βαθύτερη αιτιατή εξάρτηση της “δημιουργίας” των Εκλεκτών από την Φυλή (17) αποτελεί Γεγονός ότι η ύπαρξη των Εκλεκτών λειτουργεί καταλυτικά για την ιστορική εξέλιξη, όσο κούφια λόγια κι αν αραδιάζουν οι μαρξισταί.

~ · ~
Μετά την καταγραφή της στάσης του ποιητή έναντι του κινήματος του παγγερμανισμού και την ανάλυση του τρίπτυχου Ιδέα – Ποιητής – Ηγέτης, θα περάσουμε στο τρίτο σκέλος του δοκιμίου όπου θα γίνει προσπάθεια να εξεταστεί η ζωοδώτηρ Ιδέα του Ελληνικού Έθνους.
~ · ~

Στο άρθρο του, με τίτλο «Η Γερμανία υπεράνω πάντων» (18), όπου ο ποιητής αντιπαραβάλει στην κριτική του Γερμανικού ιμπεριαλισμού, υπό του Γάλλου κοινωνιολόγου Emile Durkheim, το δόγμα της βουλησιαρχίας και της ορμής προς επικράτησιν, εκφραζόμενο φιλοσοφικώς από τον Friedrich Wilhelm Nietzsche και πολιτικώς από τον Bismarck, σημειώνει τα εξής:
«Και δεν είναι η φράσις αύτη, απλούστερον και θετικώτερον και απροσωποληπτότερον βλεπομένη, δεν είναι τάχα η αθώα, η ειλικρινής, η νόμιμος, η αιώνια επίκλησις πάσης σκέψεως και πάσης καρδίας η οποία, ασχέτως προς την εθνικότητα, ανέρχεται εις τα χείλη παντός όστις την φιλοπατρίαν θέλει να ανυψώσει υπεράνω παντός αισθήματος, όστις την αγάπην της πατρίδος ήθελε θεωρήση συμφώνως προς τον στίχον του ποιητού, ως τι υψηλώτατον ιδεώδες, μετά την αγάπην του Θεού;
Και δεν μεταφράζομεν πιστώς το πανάγιον ρητόν του Πλάτωνος εις τον Φαίδωνα και το πασίγνωστον δια την πατρίδα, οσάκις την ανακηρύττομεν ως τι υπεράνω πάντων αγαθόν, συ την Γερμανίαν, την Γαλλίαν ο άλλος, εγώ την Ελλάδα;»
…μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστιν πατρὶς καὶ σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον καὶ ἐν μείζονι μοίρᾳ καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρ’ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι…(19)

Ο Παλαμάς θέτοντας την Πατρίδα στο δεύτερο σκαλί του ιεραρχικού του κώδικα δεν θα μπορούσε να μη μετάσχει εις το πνευματικό κίνημα που συντάραζε την Πατρίδα μας από την σύσταση του κράτους και για 100 και πλέον χρόνια. Ποιητές την ύμνησαν και ηγέτες αποπειράθηκαν να την υλοποιήσουν, η Μεγάλη Ιδέα, χωμένη βαθειά μέσα στο θυμικό των Ελλήνων. «Στην Ελλάδα, που αναζητούσε τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού, οι δημιουργοί δεν θα μπορούσαν να μη συμμετάσχουν στην αγωνία και στον αγώνα αυτόν. Η ανεπανάληπτη συνοχή ποίησης και πραγματικότητας, στην πιο πυρωμένη στιγμή της νεοελληνικής ιστορίας, έχει οδηγό τον Παλαμά και πυξίδα τη Μεγάλη Ιδέα, που αποτελούσε τον πολικό αστέρα του ελληνικού εθνισμού. Ήδη το 1901, σε ερώτημα του «Περιοδικού μας» του Γεράσιμο Βώκου για «τα ελληνικά ιδεώδη και τη Μεγάλη Ιδέα», ο Κωστής Παλαμάς απαντούσε δοξάζοντας την Ιδέα που πίστεψε από παιδί «σαν ένα τρανό μυστικό, σαν ένα μελλούσης Αναστάσεως καρτέρεμα», χωρίς βεβαίως να πάψει ποτέ να καταγγέλλει τη θλιβερή εκμετάλλευση από τους πατριδοκάπηλους και τους δημοκόπους.» (20)

6.jpg

Έθετε την Ιδέα υπεράνω χρονικών ορίων μιας και αναγνώριζε, σε άρθρο του που τιτλοφορείται: «Η Μεγάλη Ιδέα» (21), ότι «Δεν εξαρτάται από ημάς να διαφύγωμεν την επίδρασιν της παραδόσεως. Η παράδοσις δεν είνε ό,τι αποδεχόμεθα εκ του παρελθόντος· είνε η κληρονομιά την οποία θέλωμεν δεν θέλομεν φέρομεν εντός του αίματος ημών. Δεν είμαι κύριος να την απαρνηθώ όσον δεν είμαι κύριος να υπεκφύγω τους νόμους της κληρονομικότητας.» Σύμβολο της οποίας θα ΄πρεπε να ΄ναι πλέον ο ομόφυλος προς τον δικέφαλον αετόν, έμβλημα των τελευταίων ημών Βασιλέων, Φοίνιξ, ο εκάστοτε αποτεφρούμενος και εκάστοτε αναγεννώμενος εκ της τέφρας του.

Ήταν βαθύτατα πεπεισμένος για την διαχρονικότητα που διέπει την Μεγάλη Ιδέα. Για το μέγιστο, τούτο, ιδανικό της Εθνικής Ολοκλήρωσης που θα ωθούσε τον Έλληνα να ξεπεράσει τα όρια του, να αγωνιστεί να αναπτυχθεί, να φτάσει τους προγόνους του και τελικώς να τους ξεπεράσει. «Η Μεγάλη Ιδέα, με την οποίαν από την Άλωση της Πόλης έζησε και παρηγορήθηκεν, έδρασε κ΄ εμεγαλούργησε το Έθνος, δέχθηκε θανάσιμα τραύματα στις ημέρες μας. Νέες ιδέες βάλθηκαν να τη θανατώσουν, να την υποκαταστήσουν. Και θα μπορούσε κανείς να την ειπή νεκρή, αν έχει ο θάνατος επιρροή στα πνεύματα. Γιατί η Μεγάλη Ιδέα, είναι ύπαρξη πνευματική. Μπορεί να τραβηχτή για καιρό, ή και για πάντα, από την ατμόσφαιρα μας. Όμως δεν πεθαίνει, θα ξανάρθη με τον καιρόν η ώρα της. Οι δυνατοί θα μας την ξαναπαρουσιάσουν, με το ίδιο της ή και με άλλο όνομα, το ίδιο κάνει. Τα έθνη δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς ιδανικά, που μέσα στις αθλιότητες της καθημερινής ζωής, μέσα στις αντιδράσεις, στις κενοδοξίες, στις συγκρούσεις των κάθε είδους συμφερόντων, στις μικρόχαρες προσωπολατρείες, στις αδυναμίες, στις αποτυχίες, στα μίση, στους φθόνους, στους εμφύλιους διχασμούς, στις κακίες, συντηρούν μια θαυμαστή ενότητα, μια θαυματουργή, ακατάβλητην αρετή, που δείχνεται θεός από μηχανής, στις κρίσιμες στιγμές στις ώρες των κινδύνων. Είναι το ιδανικό. Είναι η Μεγάλη Ιδέα πάντα. Η αγάπη, ο ενθουσιασμός, η καταφρόνηση του θανάτου, η πειθαρχία, η πρωτοβουλία, η αυτοθυσία, τα αιώνια τα ακαταμάχητα συστατικά της.» (22)

Τριάντα χρόνια αργότερα, ο καθηγητής πολιτειολογίας Δημήτριος Βεζανής, στο ίδιο πνεύμα θα γράψει:
«Ὁ ἑλληνικός λαός ἤ τό ἑλληνικόν ἔθνος ἤ τό ὅπερ ταυτό τό Ἑλληνικόν κράτος δέν δύναται νά ζήσῃ καί νά ὑπάρξῃ χωρίς τήν ἰδέαν.
Ἐάν, ὡς ἀνωτέρω ἐλέχθη, διά πάντα λαόν καί διά πᾶν κράτος πρέπει νά ὑπάρχῃ ἡ συνεκτική δύναμις τῆς ἰδέας, τοῦτο ἰσχύει πολλῷ μᾶλλον διά τόν λαόν μας, ὁ ὁποῖος ἀντιμετωπίζει πανταχόθεν βαρβάρους φυλάς, ἀπειλούσας συνεχῶς τήν ἐθνικήν του ἀνεξαρτησίαν καί ὁ ὁποῖος ἔχει πολλάς ἀτομιστικάς ἐπιβιώσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νά θέσουν εἰς κίνδυνον διαλύσεως τήν ἐθνικήν καί κρατικήν του ὕπαρξιν καί ὑπόστασιν. Μιά πύρινος ἰδέα πρέπει νά ρέῃ εἰς τό αἷμα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καί νά καταστῇ ἡ κεντρική γραμμή τῆς παιδείας τῆς νεότητος.
Αὐτή ἡ ἰδέα δέν ἠμπορεῖ νά εἶναι ἄλλη ἀπό τήν Μεγάλην Ἰδέαν ἐν τῇ πληρεστέρᾳ καί φωτεινοτέρᾳ της ἐκδηλώσει. Εἶναι ἀδιάφορον ἄν ἡ ἐπίτευξίς της εἶναι σήμερον ἀδύνατος. Εἶναι ἀδιάφορον ἄν αἱ συνθῆκαι σήμερον δέν ἐπιτρέπουν οὔτε τήν πλήρη καί καθαράν διατύπωσίν της. Ἡ Μεγάλη Ἰδέα ζῇ καί πρέπει νά ζῇ εἰς τό βάθος τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς. Χωρίς αὐτήν ὁ ἑλληνικός λαός εὐνουχισμένος πνευματικῶς καί ψυχικῶς δέν εἶναι δυνατόν παρά νά καταστῇ εὔκολος λεία πάσης διαλυτικῆς πνοῆς.» (23)

7.jpg

Μετά την Καταστροφή, ο Παλαμάς εξεγείρεται μπροστά στην απρόσωπη και αδιάφορη μάζα και της μιλά ξανά με πυρετικές χειρονομίες, μήπως και ανάψει μια σπίθα στον σωρό της εντάφιας στάχτης, μήπως και ξυπνήσει τη συνείδηση για την αξία της ζωής. Της νέας ζωής, την οποία αναγγέλλει «Το τραγούδι των προσφύγων», ποίημα βιβλικό, το οποίο ο ποιητής – προφήτης συνθέτει για να κηρύξει την πίστη του στην εθνική αναγέννηση ακόμη και μέσα στα χαλάσματα της Καταστροφής.

Όχι! Μακριά κι η απελπισιά, μακριά και οργή και θρήνος!
Στο μαύρο απάνου Γολγοθά των εθνικών καημών,
θείε Άγγελε του τραγουδιού, βόηθα ν’ ανθίσει ο κρίνος
των Ευαγγελισμών! (24)

Σ΄ αυτή την εθνική θρηνωδία και συνάμα διακήρυξη πειθαρχίας στους νεκρούς – στο όνομα του μέλλοντος όμως – πλάθεται από τον Παλαμά η μορφή της νέας Ελλάδας, που θα διαμορφωθεί σε στέρεα πια εθνική ενότητα μέσα σε ένα ενιαίο και ελεύθερο εδαφικό χώρο:

Πολίτες ἂς τὴ χτίσουμε
καὶ ὁπλίτες ἐδῶ καὶ ὅλοι
τοῦ ὀνείρου ἐδῶ τὴν Πόλη
μὲ τὴν Ἁγιὰ Σοφιά. (25)

Το σύμβολο του ελληνικού έθνους μετατοπίζεται από την Πόλη των ονείρων του στην ελεύθερη γη όπου θα ζει πλέον, μεταμορφωμένο σε πόθο και ορμή προς δημιουργική δράση. (26)

Πάνε εκατό χρόνια από την δεύτερη Εθνική Εξόρμηση και την αποβίβαση των Ελληνικών Στρατευμάτων στη Σμύρνη. Έναν αιώνα τώρα η Ελλάς έρμαιο αποφάσεων ανεύθυνων πολιτικών, εκλεγμένων απ΄ έναν λαό αδύναμο και κατώτερο των περιστάσεων. Εκατό χρόνια, και ο πρώτος αναβαθμός της Μεγάλης Ιδέας ακούγεται ακόμα επίκαιρος, ο οποίος συνίσταται εἰς τήν ἀφύπνισιν τοῦ Ἔθνους καί εἰς τήν προσπάθειαν νά ἀνεύρῃ τό Ἔθνος συνείδησιν ἑαυτοῦ καί τῆς ἀποστολῆς του. (27) Ας κάνουμε, λοιπόν, την αρχή απ΄ εφέτος ευελπιστώντας το 2036 να ΄μαστε έτοιμοι.

Κι ἂν πέσαμε σὲ πέσιμο πρωτάκουστο
καὶ σὲ γκρεμὸ κατρακυλίσαμε
ποὺ πιὸ βαθὺ καμία φυλή δὲν εἶδε ὡς τώρα,
εἶναι γιατὶ μὲ τῶν καιρῶν τὸ πλήρωμα
ὅμοια βαθὺ ἕν΄ ἀνέβασμα μᾶς μέλλεται
πρὸς ὕψη οὐρανοφόρα. (28)

Παραπομπές:

1. Αι μεταμορφώσεις του Παγγερμανισμού Γ΄, άρθρο του Κωστή Παλαμά στην εφημ. Εμπρός στις 20/1/21 (σημείωση: όλα τα άρθρα από την εφημ. Εμπρός που αναφέρονται στις παραπομπές τα διαβάσαμε από το βιβλίο: Αιρετικά Κείμενα κατά της πολιτικής “ορθότητας” του Κωστή Παλαμά, εκδόσεις Νέα Σπάρτη, Οκτώβριος 2018)
2. Αι μεταμορφώσεις του Παγγερμανισμού Β΄, άρθρο του Κωστή Παλαμά στην εφημ. Εμπρός στις 18/1/21
3. Για την σημασία της Φαντασίας εις την ψυχολογία του λαού μπορείτε να ανατρέξετε στις σελίδες: 62 – 65, 102 – 105, του βιβλίου του Γουσταύου Λε Μπον “Ψυχολογία των Μαζών” που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ζήτρος
4. Το Αρχέτυπο του Ολοκληρωτισμού, Καρλ Γιουγκ, σελ.: 59, εκδόσεις ΣΠΑΓΕΙΡΙΑ (1990)
5. Του οποίου το πρώτο μέρος (εκ των τριών) κυκλοφόρησε πρόσφατα στην Ελληνική από τις Εκδόσεις Νέα Γενεά
6. Άλλωστε ο ίδιος ο συγγραφέας παραδέχεται ότι: «Η επιστημονική κυριαρχία επάνω σε ένα τέτοιο έργο, είναι αδύνατη.» στην σελίδα 11
7. Εφημ. Εμπρός, 5 Απριλίου 1915
8. Αι μεταμορφώσεις του Παγγερμανισμού Δ΄, άρθρο του Κωστή Παλαμά στην εφημ. Εμπρός στις 25/1/21
9. Εθνικόφρων Σοσιαλισμός, άρθρο του Κωστή Παλαμά στην εφημ. Εμπρός στις 2/8/23
10. Απόσπασμα του έργου του Πέτρου Βλαστού «Κριτικά ταξίδια», το οποίο πρωτοτυπώθηκε στο τεύχος 258 του περιοδικού «Νουμάς», την 26-8-1907. Το διαβάσαμε από το βιβλίο «Η φυλετική ευγένεια και άλλα κείμενα», σελ.: 170 – 171, εκδόσεις Νέα Γενεά
11. Με την πλατωνική έννοια, όπου: ἡ γάρ τοι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸν ὂν ἰόντι ὁτῳοῦν αἰτία πᾶσα ἐστί Ποίησις. Πλάτωνος Συμπόσιον 205b.
12. Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου (Πρόλογος, 1907)
13. Ο Εθνικιστής Παλαμάς μέσα από το ποιητικό του έργο, Νικόλαος Κ. Λεμοντζής, από το βιβλίο: Αιρετικά Κείμενα κατά της πολιτικής “ορθότητας” του Κωστή Παλαμά, εκδόσεις Νέα Σπάρτη, σελ.: 19
14. Από τις διαλέξεις που εξέδωσε ο Ιωάννης Συκουτρής το ΄36 με θέμα το Δωδεκάλογο του Γύφτου, του Κωστή Παλαμά. Οι οποίες συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο «Ιωάννου Συκουτρή ΕΚΛΟΓΗ ΕΡΓΩΝ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κάκτος, σελ.: 754
15. Και δεν το λέω με την αρνητική έννοια που, ενδεχομένως, έχει επικρατήσει. Μιας και ο Καζαντζάκης έγραφε: «Εγώ πολεμώ τον Τούρκο, κάνω το χρέος μου· πολέμα κι εσύ, βάστα μη σου σηκώσει το μυαλό ο Φράγκος, σκύλος είναι και αυτός σαν τον Τούρκο· μη ξεχνάς πως είσαι Κρητικός και πως το μυαλό σου δεν είναι δικό σου, είναι της Κρήτης, ακόνιζέ το όσο μπορείς, να βοηθήσεις κι εσύ μια μέρα με το μυαλό σου την Κρήτη να λευτερωθεί. Μια και δεν μπορείς με τ΄ άρματα, ας είναι και με το μυαλό· τουφέκι είναι κι αυτό. Ακούς τι σου παραγγέλνω; Ακούω να λες. Αυτά για σήμερα και για αύριο και για πάντα. Μη με ντροπιάσεις!» (Αναφορά στον Γκρέκο, εκδ.: Καζαντζάκη, σελ.: 100)
16. Από τον σχολιασμό του άρθρου «Καισαρισμός» (Κωστής Παλαμάς, 23/8/23) υπό του Βασιλείου Α. Παπαθανασίου, από το βιβλίο: Αιρετικά Κείμενα κατά της πολιτικής “ορθότητας” του Κωστή Παλαμά, εκδόσεις Νέα Σπάρτη, σελ.: 136
17. Μια τέτοια άποψη διατυπώνει και ο Κωνσταντίνος Πλεύρης στο βιβλίο του «Κοινωνιολογία» (εκδ.: Ήλεκτρον, σελ.: 111) : «Οἱ ἐκλεκτοί εἶναι τό ἀπάνθισμα τῆς δυναμικότητος τῆς φυλῆς. Ἡ φυλή τούς ἀνατρέφει ἐντός τῶν σπλάγχνων της με προορισμόν νά ἡγηθοῦν τοῦ ἔθνους.»
18. Εφημ. Εμπρός, 27 Αυγούστου 1922
19. Κρίτων 51b, Πλάτων
20. Πρόλογος του Κώστα Χατζηαντωνίου στην Ανθολογία Κωστή Παλαμά που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος, σελ.: 12 – 13
21. Εφημ. Εμπρός, 6 Δεκεμβρίου 1922
22. Κ. Παλαμάς, περιοδικό «Νέα από την Ελλάδα», τεύχος 38, Μάρτιος 1929
23. Δ. Βεζανής, Ὁ ὕψιστος σκοπός καί ἡ ἀποστολή τῆς ἑλληνικῆς Πολιτείας [«Γενική Πολιτειολογία», Μέρος Γ΄, τεύχος Στ΄, Β΄ ἔκδοσις, Ἀθῆναι 1963, σελ. 108-118] / Το διαβάσαμε από το βιβλίο των εκδόσεων Πελασγός, «Ελληνικός Εθνικισμός», σελ.: 134 – 135
24. Κ. Παλαμάς, Το τραγούδι των προσφύγων
25. Κ. Παλαμάς, Γνώμες, Καρδιές, Όσοι Ζωντανοί (1925)/ Το διαβάσαμε από την Ανθολογία Κωστή Παλαμά που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος, σελ.: 405
26. Πρόλογος του Κώστα Χατζηαντωνίου στην Ανθολογία Κωστή Παλαμά που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος, σελ.: 19
27. Ὁ δεύτερος συνίσταται εἰς τήν δημιουργίαν ἑνός μεγάλου ἑλληνικοῦ κράτους περιλαμβάνοντας ὅλους τούς Ἕλληνας καὶ ὅλα τά ἑλληνικά ἐδάφη. Ὁ τρίτος δε, εἰς τήν πρός τά ἔξω ἀκτινοβολίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἥν ὁ Περικλῆς Γιαννόπουλος ἀποκαλεῖ ἐξανθρωπισμόν ἤ ἐξελληνισμόν τῆς οἰκουμένης. Δ. Βεζανής, Η Εθνική μας Ιδεολογία [«Γνώσεις», τεύχος 14, Φεβρουάριος 1959, σελ. 4-6] / Το διαβάσαμε από το βιβλίο των εκδόσεων Πελασγός, «Ελληνικός Εθνικισμός», σελ.: 125 – 126
28. Κ. Παλαμάς, Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου, Λόγος Ζ΄ Το πανηγύρι της Κακάβας / Το διαβάσαμε από την Ανθολογία Κωστή Παλαμά που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέδρος, σελ.: 210