Νίτσε: Κάστες και Ελίτ

Η ιεραρχία των καστών, ο ανώτατος, ο κυρίαρχος νόμος, είναι απλώς η δικαίωση μιας φυσικής ιεραρχίας, ενός φυσικού νόμου πρώτης σειράς, τον οποίο δεν μπορεί να ανατρέψει καμιά αυθαιρεσία, καμιά «μοντέρνα ιδέα».

Σε κάθε υγιή κοινωνία υπάρχουν τρεις τύποι που αλληλοεξαρτώνται και που ξεχωρίζουν από φυσική άποψη· ο καθένας έχει τη δική του υγιεινή, το δικό του χώρο εργασίας, το δικό του αίσθημα τελειότητας και κυριαρχίας. Η φύση, κι όχι ο Μανού, διακρίνει τους κατ’ εξοχήν πνευματικούς τύπους, τους κατ’ εξοχήν δυνατούς στους μύες και στο ταμπεραμέντο, κι εκείνους που δεν ξεχωρίζουν από καμιά άποψη, τους μέτριους: οι τελευταίοι αποτελούν τη μεγάλη πλειοψηφία, οι πρώτοι την ελίτ. Η ανώτερη κάστα μπορεί να ονομαστεί και οι πιο λίγοι. Επειδή αυτοί είναι τέλειοι, απολαμβάνουν τα προνόμια των λίγων: ανάμεσα σ’ αυτά, να αντιπροσωπεύουν την ευτυχία, την ομορφιά και την καλοσύνη πάνω στη γη. Μόνο οι πιο πνευματικοί άνθρωποι έχουν την άδεια ν’ αγγίζουν την ομορφιά, το ωραίο: μόνο σ’ αυτούς η καλοσύνη δεν είναι αδυναμία. Pulchrum est paucorum hominum: το ωραίο είναι ανθρώπινο προνόμιο. Από την άλλη μεριά, δεν τους επιτρέπεται να έχουν άσχημους τρόπους, πεσιμιστικό βλέμμα, μάτι που ασχημαίνει – ή αγανάκτηση για τη συνολική όψη που έχουν τα πράγματα.

10806462_344621899073891_5336947910115257607_n.jpg

Η αγανάκτηση είναι προνόμιο των Τσαντάλα· ο πεσιμισμός επίσης. «Ο κόσμος είναι τέλειος», έτσι λέει το ένστικτο των πιο πνευματικών, το ένστικτο-που-λέει-Ναι· «η ατέλεια, ό,τι είναι κάτω από ‘μας, η απόσταση, το πάθος για απόσταση – ακόμη και ο Τσαντάλα αποτελεί μέρος της τελειότητας αυτής». Οι πιο πνευματικοί άνθρωποι, επειδή είναι και οι πιο δυνατοί, βρίσκουν την ευτυχία τους εκεί όπου άλλοι θα χάνονταν· στον λαβύρινθο, στη σκληρότητα απέναντι στους εαυτούς τους και στους άλλους, στη δοκιμή· χαρά τους είναι η καθυπόταξη του εαυτού τους· ο ασκητισμός γίνεται σ’ αυτούς φύση, ανάγκη και ένστικτο. Τα δύσκολα έργα είναι προνόμιό τους· το παιχνίδι με βάρη που συντρίβουν άλλους είναι διασκέδασή τους… Η γνώση – μια μορφή ασκητισμού. Είναι το πιο σεβαστό είδος ανθρώπου· αυτό δεν τους εμποδίζει να είναι, παράλληλα, το πιο χαρούμενο και το πιο καλοσυνάτο. Κυβερνούν όχι επειδή θέλουν, αλλά επειδή είναι· δεν έχουν την ελευθερία να είναι δεύτεροι.

– Οι δεύτεροι είναι οι φύλακες του νόμου, αυτοί που μεριμνούν για την τάξη και την ασφάλεια, οι ευγενείς πολεμιστές, και κυρίως ο βασιλιάς ως ανώτατη μορφή του πολεμιστή, του κριτή και του υποστηρικτή του νόμου. Οι δεύτεροι είναι το εκτελεστικό χέρι των πιο πνευματικών, αυτό που βρίσκεται πιο κοντά τους, αυτό που τους ανήκει, αυτό που τους απαλάσσει από καθετί χονδροειδές στο έργο της διακυβέρνησης – η ακολουθία τους, το δεξί τους χέρι, οι καλύτεροί τους μαθητές.

Σ’ όλα αυτά, επαναλαμβάνω, δεν υπάρχει τίποτε αυθαίρετο, τίποτε επινοημένο· ό,τι είναι διαφορετικό είναι επινοημένο – επινοημένο για την καταστροφή της φύσης. Η ιεραρχία των καστών, η σειρά των βαθμίδων, διατυπώνει απλώς τον ύψιστο νόμο της ζωής· ο διαχωρισμός των τριών τύπων είναι απαραίτητος για τη διατήρηση της κοινωνίας, για την υλοποίηση των ανώτερων τύπων.

Η ανισότητα των δικαιωμάτων είναι ο πρώτος όρος για την ύπαρξη οποιωνδήποτε δικαιωμάτων. – Ένα δικαίωμα είναι ένα προνόμιο. Στον τρόπο ύπαρξής του βρίσκει κανείς το προνόμιό του. Ας μην υποτιμάμε τα προνόμια των μετρίων. Μόλις κανείς σκαρφαλώνει ψηλότερα, η ζωή γίνεται σκληρότερη· η ψυχρότητα μεγαλώνει, η ευθύνη μεγαλώνει. Μια ανώτερη κουλτούρα είναι μια πυραμίδα: μπορεί να σταθεί μόνο πάνω σε μια πλατιά βάση· η πρώτη της προϋπόθεση είναι μια ισχυρή και υγιώς εδραιωμένη μετριότητα. Η χειροτεχνία, το εμπόριο, η γεωργία, η επιστήμη, το μεγαλύτερο μέρος της τέχνης, εν ολίγοις το σύνολο της επαγγελματικής δραστηριότητας, εναρμονίζεται μόνο με μια μέτρια ποσότητα ικανότητας και φιλοδοξίας· το ένστικτο που χρειάζεται εδώ έρχεται σε αντίθεση τόσο με τον αριστοκρατισμό όσο και με τον αναρχισμό. Για να είσαι χρήσιμος στην κοινότητα, για να είσαι ένας τροχός, μια λειτουργία, πρέπει να είσαι προορισμένος γι’ αυτό από τη φύση: αυτό που μεταμορφώνει την πλειονότητα των ανθρώπων σε νοήμονες μηχανές δεν είναι η κοινωνία, αλλά το μοναδικό είδος ευτυχίας που είναι προσιτό στους ανθρώπους αυτούς.

5b8a5ec3c77bac3d628e46c129f2be6b--erotic-art-art-paintings.jpg

Για τον μέτριο το να είσαι μέτριος είναι μια ευτυχία· ο έλεγχος ενός πράγματος, η ειδίκευση, είναι σ’ αυτόν φυσικό ένστικτο. Ένα βαθύτερο πνεύμα θα έκανε λάθος αν θεωρούσε τη μετριότητα καθεαυτή ατέλεια. Στην πραγματικότητα, η μετριότητα είναι το πρώτο πράγμα που χρειάζεται για να καταστεί δυνατή η ύπαρξη εξαιρέσεων: μια ανώτερη κουλτούρα εξαρτάται απ’ αυτήν. Όταν ο άνθρωπος που ανήκει στις εξαιρέσεις συμπεριφέρεται προς τους μέτριους πιο τρυφερά απ’ ό,τι προς τον ίδιο του τον εαυτό και τους ομοίους του, αυτό δεν είναι απλώς ευγένεια της καρδιάς, αλλά καθήκον του… Ποιον μισώ περισσότερο από τον όχλο σήμερα; Τον σοσιαλιστκό όχλο, τους αποστόλους Τσαντάλα, που υποσκάπτουν το ένστικτο, την ευχαρίστηση, το αίσθημα ικανοποίησης που νιώθει ο εργάτης με τη μικρή του ύπαρξη – και που τον κάνουν ζηλόφθονο, του διδάσκουν την εκδίκηση… Η ρίζα του κακού δεν είναι ποτέ τα άνισα δικαιώματα, αλλά η αξίωση για «ίσα» δικαιώματα… Τι είναι κακό; Αλλά αυτό το ‘πα κιόλας: ό,τι γεννιέται από την αδυναμία, από τον φθόνο, από την εκδίκηση. 

Από το βιβλίο «Αντίχριστος»

Επιμέλεια:

Ελένη Παπαδοπούλου