Ο Φόβος μπροστά στον Φασισμό

Γράφει ο Άγγελος Κωστίνης

Στην προσπάθειά μου να συλλέξω πληροφορίες για ένα άρθρο που ΄χα στο μυαλό μου, παίρνω απ΄ την βιβλιοθήκη μου ένα από τα τελευταία βιβλία των εκδόσεων «Νέα Γενεά». Ο συγγραφέας θεωρείται ένα μεγάλο κεφάλαιο εις το πνευματικό οπλοστάσιο του πολιτικού μας φάσματος, εγώ μονάχα ονομαστικά τον γνώριζα και ο τίτλος του βιβλίου πολλά υποσχόμενος. Ο λόγος για το βιβλίο του Julius Evola, «Ο Φασισμός από την οπτική της δεξιάς».

20190223_132423-1.jpg

Έχοντας διαβάσει αρκετά βιβλία περί Φασισμού, ιστορικών, πολιτειολόγων και ψυχολόγων εντυπωσιάστηκα απ΄ το βάθος της κριτικής ματιάς του Ιταλού φιλοσόφου και την υψηλή εκφραστικότητα του λόγου του. Ο Evola μπόρεσε να δει το Φασισμό έξω από τα κλειστά όρια του ιστορικού κινήματος, γνωρίζοντας «ότι η «νοσταλγία» και η μυθοποίηση δεν έχει καμία χρησιμότητα, και επειδή είναι αδύνατο να ξαναζωντανέψει κανείς τον Μουσολίνι ή να φτιάξει έναν νέο κατόπιν παραγγελίας. Η σημερινή κατάσταση είναι διαφορετική από τις συνθήκες που κατέστησαν δυνατό το Φασισμό στην ιστορική του διάσταση», (1) και να καταγράψει τις παρατηρήσεις του ευελπιστώντας να επηρεάσει μέσω της πνευματικής του ακτινοβολίας την σκέψη των φασιστών, να βοηθήσει στην στην πνευματική διάπλαση του πρότυπου – Ενάρετου ανδρός που θα ηγηθεί της, πνευματικής πρωτίστως (2), επαναστάσεως ενάντια στον σύγχρονο κόσμο, του οποίου η Εντροπία αυξάνεται, επικίνδυνα.

Σε αυτό μου το δοκίμιο θα επιχειρήσω να καταγράψω μερικές σκέψεις πάνω στο τρίπτυχο: Φασισμός, ολοκληρωτισμός και Ελευθερία. Προ μηνών είχα καταπιαστεί με την αποσαφήνιση διαφόρων Εννοιών και την διατύπωση της σαφής διαφοράς μεταξύ του Σοσιαλιστικού κράτους και του Εθνικού Κράτους, γράφοντας τα εξής:

Αντικρούοντας, λοιπόν, την κομμουνιστική αντίληψη περί Κράτους, η οποία βασίζεται επί υλιστικής καθαρώς βάσεως, ο Φασισμός προτάσσει ένα Κράτος ιδρυόμενο επί Ιδεαλιστικής βάσεως που αποτελεί πνευματική και ηθική πραγματικότητα, που πραγματοποιεί την πολιτική, νομική και οικονομική οργάνωση και παρουσιάζει την ιδιαιτέραν συνείδησιν του Έθνους. Οπότε έχουμε ένα σαφή διαχωρισμό μεταξύ του Κομμουνιστικού ολοκληρωτισμού και του του Εθνικού ολοκληρωτισμού. Θα κλείσουμε λοιπόν αυτό το κεφάλαιο αναφέροντας τα λόγια του sir Oswald Mosley, ηγέτη της Αγγλικής φασιστικής ένωσης, «η φασιστική κίνηση αντιπροσωπεύει την Ηγεσία, όχι την Τυραννία. Προσφέρει στον λαό μια Ηγεσία με σκοπό την Εθνική Αναγέννηση…» (3)

Τώρα, με την βοήθεια μερικών ακόμα βιβλίων, θα προσπαθήσω να κάνω ένα βήμα παραπάνω, αφήνοντας κατά μέρος τον “Μαρξισμό στην πράξη” και μελετώντας την σχέση του Φασισμού, ως κοσμοθεωρία και όχι ως ένα ιστορικό γεγονός, με τον ολοκληρωτισμό και την ελευθερία.

Το 1941 θα κυκλοφορήσει μια απ΄ τις σοβαρότερες κριτικές μελέτες έναντι του Ολοκληρωτισμού και της ροπής που είχε πάρει ο κόσμος χάρη στην ασυδοσία του οικονομικού φιλελευθερισμού. Το βιβλίο λεγόταν, «Ο Φόβος μπροστά στην Ελευθερία». Συγγραφέας του ήταν ο Erich Fromm, οι φιλοσοφικές καταβολές του οποίου, θα κάνουν τον αναγνώστη, ενδεχομένως, να δυσανασχετήσει. Δεν θα σταθώ όμως στον συγγραφέα και σε ολόκληρο το έργο του, παρά μονάχα σε μερικές άκρως ενδιαφέρουσες επισημάνσεις του.

Επειδή, ενέχουν κίνδυνοι να πλατειάσω, θα αναφέρω, όσο αυτό είναι δυνατό, επιγραμματικά την συλλογιστική πορεία του Fromm: Το αίσθημα ανασφάλειας, άγχους και σύγχυσης διέπει τον σύγχρονο άνθρωπο, ο οποίος μετά από διάφορους αγώνες υπέρ τις Ελευθερίας άρχισε σταδιακά να αποξενώνεται από τον κοινωνικό του περίγυρο και η σκέψη του ότι δεν ανήκει πουθενά να γιγαντώνεται όλο και περισσότερο. Οι παράγοντες που καθορίζουν τούτη τη στάση είναι αφενός εξωτερικοί (ένα σύστημα συνεχούς παραγωγής και κατανάλωσης) και αφετέρου εσωτερικοί (το πως, δηλαδή, αντιλαμβάνεται ο καθένας την Έννοια της Ελευθερίας). Η αμφισημία της Ελευθερίας είναι κύριο συστατικό στην σκέψη του Fromm. Διαχωρίζει, λοιπόν, την Ελευθερία σε Αρνητική και Θετική, το άτομο δύναται να είναι ελεύθερο από (κάποια εξουσία) (4) ή να είναι ελεύθερο για να (δημιουργήσει). «Μοναξιά, φόβος και σύγχυση είναι πράγματα που παραμένουν και οι άνθρωποι δεν μπορούν να τα αντέξουν για πάντα. Δεν μπορούν να συνεχίσουν να κουβαλούν το φορτίο της ελευθερίας από· πρέπει έτσι να επιχειρήσουν να αποδράσουν από την ελευθερία, εκτός κι αν είναι σε θέση να μεταβούν από την αρνητική στη θετική ελευθερία. Οι κύριες κοινωνικές διέξοδοι απόδρασης στην εποχή μας είναι η υποταγή σε έναν ηγέτη, όπως συνέβη στις φασιστικές (σημείωση: ο συγγραφέας εκλαμβάνεται το φασισμό ως συνώνυμο του ολοκληρωτισμού, κάτι το οποίο φυσικά δεν ισχύει (5), κατακρίνοντας φυσικά και τον “μαρξισμό στην πράξη” που παρεκτράπηκε εκ των αρχικών του “προσδοκιών”…) χώρες, και ο ψυχαναγκαστικός κομφορμισμός, που είναι ‘έκδηλος στις δημοκρατίες μας.» (6), (7)

20190219_233454.jpg

Όλα αυτά, κατά πάσα πιθανότητα, θα ακούγονται κάπως ξένα, μιας και οι περισσότεροι εκ των μεταπολεμικών θεωρητικών μας (ή για να είμαι και δίκαιος, οι περισσότεροι απ΄ όσους έχω μελετήσει), γοητευμένοι απ΄ την δυναμική των μαζικών κινημάτων του παρελθόντος (που κατά την ταπεινή μου άποψη πρέπει να αποτελούν αντικείμενα μόνο ιστορικής μελέτης, λόγο του ότι απέχουμε αρκετά χρόνια από τα χαρακώματα του Μεγάλου Πολέμου…) και έχοντας κατά νου μια a priori κατάταξη των μελών της κοινωνίας λησμονούν ότι:

«Ο Φασισμός είναι μια αντίληψη θρησκευτική, στην οποία ο άνθρωπος καθρεφτίζεται στην έμφυτη σχέση του μ΄ έναν ανώτερο νόμο, με μια θέληση αντικειμενική, η οποία απορρέει από το άτομο και το ανάγει σε συνειδητοποιημένο μέλος μιας πνευματικής κοινωνίας…» (8)

Όσο κι αν θέλουν μερικοί να εθελοτυφλούν έναντι της πραγματικότητας, το έτος 1789 υπήρξε καθοριστικό για την ανθρώπινη ιστορία. Ένα σύστημα κατέρρευσε, και οι πολιτικοί του μέλλοντος κλήθηκαν με νέα υλικά να κτίσουν ένα νέο έχοντας, όμως, στα σχέδιά τους και μερικές εκ των διαχρονικών αξιών του παλαιού καθεστώτος, εις τις οποίες στηρίχτηκαν και θα στηρίζονται εσαεί οι Πολιτισμοί. Ας δούμε, λοιπόν, τι γράφει ο “ασκεπής” κύριος εξ Ιταλίας. Δεν μπορεί, κάτι παραπάνω θα ξέρει…

«Η φασιστική άρνηση ωστόσο του σοσιαλισμού, της δημοκρατίας και του φιλελευθερισμού, δεν πρέπει να μας κάνει να πιστέψουμε ότι ο φασισμός θέλει να οδηγήσει τον κόσμο σ΄ αυτό που ήταν πριν από το 1789, το οποίο προτείνεται ως το εναρκτήριο έτος της δημοφιλελεύθερης εποχής. Δεν υπάρχει επιστροφή. Το φασιστικό δόγμα δεν εξέλεξε ως προφήτη του τον Ντε Μεστρ. Ο απολυταρχικός μοναρχισμός είναι παρελθόν, όπως και κάθε εκκλησιολατρεία. Το ίδιο και τα φεουδαρχικά προνόμια κι διαίρεση σε κλειστές κάστες, που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Η αντίληψη της φασιστικής αρχής δεν έχει καμία σχέση με το αστυνομικό κράτος. Ένα κόμμα που κυβερνάει ένα έθνος ολοκληρωτικά είναι κάτι καινούργιο στην ιστορία. Δεν είναι δυνατές οι αναφορές και οι συγκρίσεις. Ο φασισμός αντλεί από τα απομεινάρια φιλελεύθερων, σοσιαλιστικών και δημοκρατικών θεωριών εκείνα τα στοιχεία που έχουν ακόμη κάποια ουσία.» (9), (10)

Μετά από αυτή “μικρή” υπενθύμιση, επανερχόμενοι εις το κύριο ζήτημα του δοκιμίου παρατηρούμε ότι τριάντα τρία χρόνια αργότερα, από την δημοσίευση της έρευνας του Fromm, ο Evola χάρις στο πνευματικό του επίπεδο θα παρατηρήσει ακριβώς τις ίδιες παθογένειες εις τον κοινωνικό ιστό. Έναν κοινωνικό ιστό που παρά το πείσμα το καιρών οι Φασίστες αγωνίζονται να αναστυλώσουν, πέφτοντας όμως αρκετές φορές στην παγίδα του ολοκληρωτισμού, απαρνιώμενοι το φορτίο της θετικής ελευθερίας. (11) Ο Julius, λοιπόν, έχοντας ως μόνο λόγο της κριτικής του, την επανεγκαθίδρυση της φασιστικής αντίληψης, έτσι όπως την πρωτοδιατύπωναν οι κύριοι εκφραστές της και όχι όπως κατέληξε να είναι, λόγω των εκτάκτων καταστάσεων ( = Πόλεμος) θα εκφράσει τις εξής θέσεις: (12)

«Ενώ συζητούμε τα ζητήματα αυτά με κριτικό πνεύμα, καθώς έχει προκύψει το ζήτημα της έννοιας της ελευθερίας, θα ήταν καλή ιδέα να προσθέσουμε έναν επιπλέον σύντομο προβληματισμό σχετικά με την μορφή της ελευθερίας σε ένα κράτος που δεν βασίζεται σε κοινωνικές συμβάσεις αλλά στην ανθρώπινη θέληση, όπως επιδιώκει να είναι το φασιστικό κράτος.

Ο Πλάτωνας είπε κάτι που έχουμε ήδη αναφέρει σε άλλες περιπτώσεις, ότι είναι καλή ιδέα για το άτομο που δεν έχει εσωτερικό ηγέτη να έχει έναν εξωτερικό. Αυτή η ενδοσκόπηση οδηγεί στη διάκριση της θετικής ελευθερίας από την καθαρά αρνητική, δηλαδή την εξωτερική, την ελευθερία που μπορεί να απολαμβάνει εξίσου κάποιος που, αν και ελεύθερος σε σχέση με τους άλλους, δεν είναι ελεύθερος σε σχέση με τον εαυτό του, δηλαδή με το φυσιοκρατικό μέρος της δικής του ύπαρξης. Θα πρέπει να επισημάνουμε τη διάκριση μεταξύ απαλλαγής από κάτι και της ελευθερίας για κάτι (για ένα συγκεκριμένο έργο ή μια δεδομένη λειτουργία). Σε ένα από τα πρόσφατα έργα μας τονίσαμε ότι η κύρια αιτία της υπαρξιακής κρίσης του σύγχρονου ανθρώπου ήταν ακριβώς η επίτευξη μιας «αρνητικής» ελευθερίας, με την οποία, τελικά, κανείς δεν ξέρει τι να κάνει, δεδομένης της έλλειψης νοήματος και τον παραλογισμό της σύγχρονης κοινωνίας. Ουσιαστικά, η προσωπικότητα και η ελευθερία μπορούν να σχεδιαστούν μόνο με βάση το γεγονός ότι ο άνθρωπος απελευθερώνεται, σε κάποιο βαθμό, από τους φυσιοκρατικούς, βιολογικούς και πρωτόγονους ατομιστικούς δεσμούς (13) που χαρακτηρίζουν τις προ-κρατικές και προ-πολιτικές μορφές σε μια καθαρά κοινωνική, χρηστική και συμβατική έννοια. Τότε μπορεί να θεωρηθεί ότι το αληθινό κράτος, το κράτος που, όπως αναφέραμε, χαρακτηρίζεται από την «υπέρβαση» του πολιτικού επιπέδου, παρέχει ένα ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και της αληθινής ελευθερίας υπό την έννοια της Αρετής με την κλασσική σημασία. Μέσα από το κλίμα της υψηλής έντασης, στοιχειοθετεί μια συνεχή έκκληση προς το άτομο να υπερβεί τον εαυτό του, να μεταβεί πέρα από την απλή σωματική ζωή. Είναι προφανές ότι όλα εξαρτώνται από την παροχή κατάλληλων και ορθών σημείων αναφοράς ώστε να ενθαρρύνουν αυτήν την παρόρμηση, ούτως ώστε το αποτέλεσμα να είναι πραγματικά «αναγωγικό», δηλαδή να ανεβαίνει προς τα πάνω. (Για αυτό το λόγο αυτό είναι απολύτως ανεπαρκές να προσφέρουμε ως σημείο αναφοράς ένα αφηρημένο «κοινό αγαθό» που αντανακλά, σε μεγεθυμένη μορφή, το «ατομικό αγαθό» που παρουσιάζεται με υλικούς όρους.) Μόλις εξαλειφθεί το λάθος του «ολοκληρωτισμού», είναι σημαντικό να απορριφθεί με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο η κατηγορία ότι ένα πολιτικό σύστημα βασισμένο στην εξουσία είναι, καταρχήν, ασυμβίβαστο με τις αξίες του ατόμου και καταπνίγει την ελευθερία. Η ελευθερία που βιώνεται ως αρνητική είναι απλώς μια άθλια ελευθερία, άμορφη, μικρή και βασικά ελαχίστου ενδιαφέροντος και όλα τα επιχειρήματα για έναν «νέο ανθρωπισμό» που προσφέρονται από διανοούμενους και φιλελεύθερους δίχως κάποιο κέντρο, είναι μάταιες απέναντι σε αυτή τη θεμελιώδη αλήθεια.» (14)

Ο φασίστας αντιλαμβανόμενος την ζωή ως ένα διαρκή αγώνα, πρωτίστως, προσωπικό (15) και κατ΄ επέκτασιν Εθνικό, οφείλει να είναι το ζωντανό παράδειγμα του Κόσμου που θέλει να οικοδομήσει, ο Ενάρετος άνδρας των αρχαίων, ο Ηρωικός κατά τον Συκουτρή. (16)

«… αντιλαμβάνεται την ζωή ως αγώνα, θεωρώντας ότι ο ίδιος ο άνθρωπος πρέπει να κατακτήσει αυτό που πραγματικά του αξίζει, δημιουργώντας πρώτα απ΄ όλα σ΄ αυτόν τον ίδιο το μέσο (σωματικό, ηθικό, πνευματικό) για να το οικοδομήσει. Κι αυτό ισχύει τόσο για το μεμονωμένο άτομο, όσο και για το έθνος και για την ανθρωπότητα. Εξ ου κι η υψηλή αξία του πολιτισμού σε όλες του τις μορφές – τέχνη, θρησκεία, επιστήμη – και η μέγιστη σημασία της μορφώσεως. Εξ ου ακόμη κι η ουσιαστική αξία της εργασίας, με την οποία ο άνθρωπος νικά την φύση και δημιουργεί τον ανθρώπινο κόσμο (οικονομικό, πολιτικό, ηθικό, πνευματικό).» (17)

Αναγνωρίζει ότι «τὸ ἔθνος εἶναι ὄργανο γιὰ τὴν τελειοποίηση τῶν ἀτόμων» (18) και για αυτό αρνείται να ακολουθήσει τους κοσμοπολίτες, οι οποίοι αγνοούν ότι «μόνο ἐκεῖνος ποὺ νοιώθει τὸ δικό του ἐθνισμό, μπορεῖ νὰ νοιώση καλὰ καὶ τῶν ἄλλων τὶς πατρίδες». (19)

Εκεί νομίζω έγκειται και η διαφορά μας με την πρώτη επαναστατική δύναμη του 20ού αιώνα, εμείς θέλουμε να ανεβάσουμε τον άνθρωπο χωρίς να τον εκριζώσουμε από τη Γη και τους Νεκρούς του. Κατανοώντας την ζωτικότητα της ψυχοσύνθεσης κάθε έθνους, στοχεύουμε εις την οικοδόμηση ενός Κράτους Εθνικού.

Πέραν των όσων “αιρετικών” διαβάσαμε μέχρι τώρα, ο Evola θα θέσει, μεταξύ άλλων, και το ζήτημα της “υποταγής” στον Ηγέτη, γράφοντας: «Οι σχέσεις που υπάρχουν μεταξύ του ηγέτη και των υποκειμένων του, αλλά και μεταξύ των ηγετών και των οπαδών σε επίπεδο ανδρών και πολεμιστών, είναι σχέσεις που βασίζονται στην ελεύθερη προσχώρηση και τον αμοιβαίο σεβασμό, δίχως επέμβαση σε όσα είναι μόνο προσωπικά και δεν εμπίπτουν σε εκείνο που απαιτείται αντικειμενικά από τους στόχους της κοινής δράσης, και δείχνουν ένα άλλο παράδειγμα αντίθετης και θετικής δράσης.» (20)

Αυτό μπορεί να εξηγηθεί καλύτερα αν θυμηθούμε τα λόγια του Σωκράτη έναντι της ηδονιστικής αντίληψης του νεαρού μακιαβελιστή Καλλικλή: «Ἕνα ἕκαστον λέγω αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχοντα· ἢ τοῦτο μὲν οὐδὲν δεῖ, αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχειν, τῶν δὲ ἄλλων;» (21) Ο Σωκράτης αποδεχόμενος την αρχή «εἷς φρονῶν μυρίων μὴ φρονούντων κρείττων ἐστὶν, καὶ τοῦτον ἄρχειν δεῖ, τους δ΄ ἄρχεσθαι» (22) θέτει μια δικλείδα ασφαλείας για τον άρχων, πρέπει πρώτα να έχει κυριαρχήσει του εαυτού του, «σώφρονα ὄντα καὶ ἐγκρατῆ αὐτὸν ἑαυτοῦ, τῶν ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν ἄρχοντα τῶν ἐν ἑαυτῷ.» (23) Η οποία αυτοκυριαρχία επέρχεται δια της αυτογνωσίας και όποιος γνωρίζει τον εαυτό του, είμαι σίγουρος ότι δύναται να αναγνωρίσει κάποιον ως ανώτερό του και εν συνεχεία να δεχθεί να τον ακολουθήσει, συμβάλλοντας με αυτήν του την πράξη – υποχώρηση εις την περαιτέρω ανάπτυξή του. Αν όμως, ενεργήσει υπεροπτικά λησμονώντας την σημασία της γεωμετρικής ισότητας (24) και θελήσει να καταλάβει θέσεις και αξιώματα που δεν του αξίζουν θα καταστεί άρχων κατώτερος των αρχόμενων, πράγμα που πρέπει να αποφεύγεται σε μια Πολιτεία που αποσκοπεί στην προσωπική και εθνική ανύψωση. (25), (26)

«Τῆς δὲ ζημίας μεγίστη τὸ ὑπὸ πονηροτέρου ἄρχεσθαι» (27)

Το Εθνικόν – Φασιστικό Κράτος, επομένως, είναι αυτό που θα θέσει το δυναμικό πλαίσιο εντός του οποίου οι Πολίτες όντας μέλη μίας εθνικής κοινότητας, αφενός, θα διακατέχονται απ΄ ένα αίσθημα ασφάλειας μιας και θα ανήκουν σε μια οντότητα απαρτιζόμενη από οικεία μέρη, αφετέρου θα έχουν την δυνατότητα να αναπτυχθούν πνευματικά, είτε ακολουθώντας την εσωτερική τους ροπή και αδράζοντας τις ευκαιρίες που τους παρέχονται, είτε αποδεχόμενοι την έξωθεν πνευματική επιρροή του Ηθικού Κράτους (28) Όλα αυτά θα μπορέσουν να υλοποιηθούν στον εκάστοτε ζωτικό χώρο, μόνο όταν οι φασίστες αντιληφθούν την αναγκαιότητα ύπαρξης ζώντων φορέων της Επαναστάσεως.

Θα πρέπει να ακολουθηθεί το αρχαίο ρωμαϊκό γνωμικό ότι ένας αληθινός ηγέτης δεν θέλει να είναι αφεντικό σκλάβων, αλλά να έχει στο πλευρό του ελεύθερους ανθρώπους που τον ακολουθούν… (29)

Κι ο λαός του σκυφτός την κορόνα του

μου προσφέρει, κιότηδων λαός.

Δεν τη θέλω. Δεν ήρθα να γίνω

σε ραγιάδες ραγιάς βασιλιάς. (30)

Σημειώσεις:

  1. Julius Evola, Ο Φασισμός από την οπτική της δεξιάς, εκδόσεις Νέα Γενεά, σελ.: 23

  2. «Καὶ ἡ διέξοδος αὐτὴ ἡ μία καὶ Μοναδικὴ εἶναι: ΒΑΘΥΤΑΤΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ. Συνεπάγουσα καί: ΒΑΘΥΤΑΤΗΝ ΗΘΙΚΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΝ. Ἤτοι: Ἐπανάστασις Ἀτομική.» Περικλής Γιαννόπουλος, Νέον Πνεύμα, από τα Άπαντα που κυκλοφορούν από την Ελεύθερη Σκέψις, σελ.: 212. Περισσότερα εδώ: https://ethnikonkratos.gr/2019/02/10/periklis-giannopoulos-tipote-den-ginetai-me-skotadia/

  3. Το σφυροκόπημα των Εννοιών, περισσότερα εδώ: http://theodotus.blogspot.com/2018/09/blog-post_12.html

  4. «Είναι ολομόναχος και ελεύθερος, και όμως φοβισμένος και ανίσχυρος. Η νεόκοπη ελευθερία του μοιάζει με κατάρα· είναι απελευθερωμένος από τα δεσμά του (…) όμως δεν είναι ελεύθερος να κυβερνήσει τον εαυτό του να πραγματώσει την ατομικότητά του.» Erich Fromm, Ο Φόβος μπροστά στην Ελευθερία, εκδ.: Διόπτρα, σελ.: 56

  5. Όπως αντιγράφω (από βιβλίο πολιτειολογίας) και στο «Σφυροκόπημα των Εννοιών»: «Πιθανώς κανένας άλλος πολιτικός όρος δεν χρησιμοποιείται τόσο τυχαία και με τόσο ελάχιστη ακρίβεια, όπως ο “φασίστας” και ο “φασισμός”. Συνήθως χρησιμοποιούνται μειωτικά και μερικές φορές αποτελούν ύβρεις γενικής χρήσης. Ο “φασίστας” και ο “δικτάτορας”, παραδείγματος χάριν, χρησιμοποιούνται ευρέως σαν να ήταν συνώνυμα, και αναφέρονται σε οποιονδήποτε έχει ή εκφράζει αδιάλλακτες ή ανελεύθερες απόψεις. Εντούτοις, ο Φασισμός δεν θα έπρεπε να εξισώνεται με την απλή καταπίεση.»

  6. Erich Fromm, ο.π., σελ.: 160 – 161

  7. Ακόμα και ο Wilhelm Reich, που γελοιωδώς προσπάθησε να στριμώξει μια Ιδεολογία εις τα στενά όρια της δογματικής κοσμοθέσης των πραγμάτων, μια τάση που διέπει αρκετούς μετα-Φροϋδικούς ψυχολόγους, στο βιβλίο του «Άκου ανθρωπάκο» διατύπωσε την άποψη της υπέρβασης των προσωπικών ορίων δια να γίνει εφικτή η ανάπτυξη του ατόμου.

  8. «… Όποιος στην πολιτική θρησκεία του φασιστικού καθεστώτος περιορίστηκε σε σκέψεις καθαρά οπορτουνιστικές, δεν κατανόησε τι είναι φασισμός, που εκτός από ένα σύστημα διακυβέρνησης είναι επίσης και πρώτα από όλα ένα σύστημα σκέψης.» Giovanni Gentile, Θεμελιώδεις Ιδέες [V]. Από το Δόγμα του Φασισμού, εκδ.: Νέα Γενεά, σελ.: 28

  9. Benito Mussolini, Δόγμα Πολιτικό και Κοινωνικό [IX]. Από το Δόγμα του Φασισμού, εκδ.: Νέα Γενεά, σελ.: 50 – 51

  10. Θα μπορούσαμε έναντι της λέξεως “Κόμμα” να προβάλλουμε το “Κράτος” μιας και οι κομμουνιστές, οι οποίοι έμειναν πιο πολύ στο ιστορικό προσκήνιο δεν τα πήγαν και τόσο καλά με την διαχείριση του “Κόμματος”. Αυτό έχει ως συνέπεια να υπάρχει μια υποβόσκουσα σύνδεση μεταξύ “Κόμματος” και μιας δυστοπικής οργουελικής καταστάσεως. Εν αντιθέσει με τον όρο “Κράτος”, που έχει μείνει σχετικά “καθαρός”. Το οποίο το εκλαμβανόμαστε ως: «… μια πνευματική και ηθική οντότητα, αφού υλοποιεί την πολιτική, νομική και οικονομική οργάνωση του Έθνους, και μια τέτοια οργάνωση είναι, τόσο στην γένεση όσο και στην ανάπτυξή της, μια εκδήλωση του πνεύματος. Το κράτος είναι εγγυητής της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας, μα είναι επίσης κι ο φρουρός και ο φορέας του πνεύματος του λαού, έτσι όπως υπήρξε στους αιώνες, δουλεμένο στη γλώσσα, στα ήθη, στην πίστη. Το κράτος δεν είναι μόνο παρόν, αλλά και παρελθόν και πάνω από όλα μέλλον. Το κράτος είναι αυτό που, ξεπερνώντας το σύντομο όριο της ζωής του ατόμου, αντιπροσωπεύει την ενυπάρχουσα συνείδηση του Έθνους…» (Benito Mussolini, Δόγμα Πολιτικό και Κοινωνικό [X]. Ο.π., σελ.: 53 – 54) / Για περισσότερα εδώ: https://ethnikistiki-bibliothiki.blogspot.com/2018/04/iv.html

  11. «Οτιδήποτε στο Φασισμό είχε το χαρακτήρα του κράτους που ενεργούσε ως δάσκαλος που ασκούσε πίεση, όχι στο πολιτικό και αντικειμενικό επίπεδο, αλλά στο επίπεδο της προσωπικής ηθικής ζωής, ως μία από τις πτυχές του «ολοκληρωτισμού», πρέπει να ταξινομηθεί στις αποκλίσεις του συστήματος.» Julius Evola, ο.π., σελ.: 49

  12. Σε αυτό το σημείο αντιμετώπισα ένα δίλλημα, να συνοψίσω τις θέσεις του έτσι όπως εγώ τις διάβασα ή να αντιγράψω 2+ σελίδες δίνοντάς σας απευθείας το “πνεύμα” του συγγραφέα; Νομίζω, δεν τίθεται θέμα επιλογής… σαφώς και ο Έβολα θα τα πει καλύτερα. Απ΄ την μικρή αναζήτηση που έκανα, περί του έργου του, αντιλήφθηκα ότι ακόμα κι αν διαφωνείς μαζί του σε κάποιο θέμα, χαίρεσαι να τον “ακούς”.

  13. Οι Πρωταρχικοί Δεσμοί, κατά τον Fromm, των οποίων την χρησιμότητα αναγνωρίζει, γράφοντας: «Πρόκειται για δεσμούς οργανικούς, υπό την έννοια ότι αποτελούν μέρος της ομαλής ανάπτυξης του ατόμου· έχουν ως συνέπεια ένα έλλειμμα ελευθερίας, αλλά την ίδια στιγμή παρέχουν στο άτομο ασφάλεια και έναν προσανατολισμό.» Ο.π., σελ.: 45

  14. Julius Evola, ο.π., σελ.: 52 – 54

  15. «η ιδέα του φασισμού, όπως και η χριστιανική ιδέα, είναι δόγματα του αέναου γίγνεσθαι» M. Giampaoli, 1919, σελ.: 346 / Για παραπάνω πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στο βιβλίο του Emilio Gentile «Φασισμός Ιστορία και Ερμηνεία» εκδ.: Ασίνη, σελ.: 258 – 260 / Ένα ωραίο άρθρο πάνω σε αυτή την αντίληψη μπορείτε να διαβάσετε εδώ: https://ethnikonkratos.gr/2019/01/14/fasistiki-xristianiki-antilipsi-zwhs/

  16. Η ηρωική αντίληψη της Ζωής, περισσότερα εδώ: https://ethnikistiki-bibliothiki.blogspot.com/2017/10/blog-post_23.html

  17. Giovanni Gentile, Θεμελιώδεις Ιδέες [III]. Ο.π., σελ.: 27

  18. Ίων Δραγούμης, Όσοι Ζωντανοί / Από το βιβλίο «Ίων Δραγούμης Έργα», Τόμος Α΄, σελ.: 320

  19. «Μονομιᾶς δὲν μπορῶ, ὅπως εἶμαι καμωμένος, να φτάσω στὴν ἔννοια τῆς ἀνθρωπότητας· χρειάζονται στάδια πολλὰ στὸ μεταξὺ (…) ἑαυτὸς ἔθνος → ἀνθρωπότητα» Ίων Δραγούμης, Σαμοθράκη / Ο.π., σελ.: 252 – 253 / Τους ίδιους αναβαθμούς αναλύει και ο Καζαντάκης στην Ασκητική του

  20. Julius Evola, ο.π., σελ.: 49 / Η φράση “αντίθετης και θετικής δράσης” είναι κάτι που με δυσκόλεψε αρκετά, θέλω να πιστεύω ότι ο συγγραφέας εννοεί την “Δράση δίχως δράση”, κάτι που αναφέρει στις προηγούμενες γραμμές του, δηλαδή: «… και στην Άπω Ανατολή έχει την ονομασία, η οποία είναι προφανώς παράδοξη, της «δράσης δίχως δράση» ή της ενέργειας μέσω πνευματικής επιρροής, όχι με εξωγενή και επεμβατικά μέτρα.»

  21. Πλάτωνος Γοργίας, 491d.

  22. Ο.π. 490a.

  23. Ο.π. 491e.

  24. «σὺ δὲ πλεονεξίαν οἴει δεῖν ἀσκεῖν· γεωμετρίας γὰρ ἀμελεῖς» Ο.π. 508a.

  25. «Η Σωκρατική φιλοσοφία περί της Πολιτείας αποβλέπει πάντοτε στο αγαθό (τον αληθινό σκοπό της πολιτικής), στην ηθική βελτίωση των πολιτών, στην αρετή της ψυχής και την αληθή μετά δικαιοσύνης ισχυροποίηση της πόλης και όχι ασφαλώς στο ηδύ.» Από τη φιλοσοφική ανάλυση του έργου (Πλάτωνος Γοργίας), υπό του Ηλία Βαβούρα, εκδόσεις Ζήτρος, σελ.: 256

  26. Για τον αναγνώστη που θέλει να μελετήσει περαιτέρω τον Πλατωνικό «Γοργία», προτείνω την έκδοση του Ζήτρου, όπου οι μελετητές έχουν κάνει εξαιρετική δουλειά, αναλύοντας διεξοδικά θέματα όπως: το Δίκαιο του ισχυροτέρου στην αρχαία Ελληνική σκέψη, την διάκριση Νόμου – Φύσης, Αριθμητικής (ποσοτικής) – Γεωμετρικής (ποιοτικής) ισότητας κλπ, κλπ…

  27. Απόδοση: «Η μεγαλύτερη τιμωρία είναι να εξουσιάζεται κανείς από χειρότερό του», Πλάτωνος Πολιτεία, 347c.

  28. Θεωρία, διατυπωθείσα υπό του Giovanni Gentile, όπου «ένα διαπαιδαγωγικό κράτος, με ευρύτερες εξουσίες από το παλιό φιλελεύθερο καθεστώς, θα ανέπτυσσε τις υψηλές («ηθικές») επιδιώξεις του έθνους – μια φιλοδοξία που προερχόταν από κάποιες πλευρές τις σκέψεις του Ρουσό και του Χέγκελ» (Stanley Payne, η Ιστορία του Φασισμού, εκδ.: φιλίστωρ, σελ.: 183) Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ο Emilio Gentile αναφέρει στο βιβλίο του «Φασισμός Ιστορία και Ερμηνεία» εκδ.: Ασίνη, σελ.: 45 τον G. Gentile ως ένα φιλόσοφο προερχόμενο από τον ευρύτερο χώρο του φιλελεύθερου εθνικισμού.

  29. Julius Evola, ο.π., σελ.: 144

  30. Κωστής Παλαμάς, Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου, Λόγος ΙΑ΄ Το παραμύθι του Αδάκρυτου.