Ορθοδοξία και «Σκοταδισμός»

 

Γράφει η Ελένη Γ. Παπαδοπούλου

Εδώ και χρόνια παρατηρείται μια συντονισμένη επίθεση εναντίον του χριστιανισμού, τόσο από οπαδούς της νεωτερικότητας και της «προόδου», όσο κι από διάφορους κύκλους νεοπαγανιστών, των οποίων η προέλευση είναι τουλάχιστον ύποπτη. Στην προσπάθειά τους να χτυπήσουν τον χριστιανισμό προσπαθούν να τον παρουσιάσουν ως παρωχημένο, αναχρονιστικό κι αντιεπιστιμονικό, διαδίδοντας αισχρά ψεύδη και συκοφαντίες κατά των μεγάλων μορφών της χριστιανοσύνης και διαστρεβλώνοντας λόγια τους, ενώ παράλληλα κατηγορούν τους χριστιανούς για αμορφωσιά, σκοταδισμό και μεσαιωνισμό. Ισχυρίζονται πως δε γίνεται ένας μορφωμένος άνθρωπος να είναι χριστιανός, πως ο χριστιανισμός αντιτίθεται στην επιστήμη και πως ένας ελεύθερος νους δε χρειάζεται τη θρησκεία, παρά μόνο τη φιλοσοφία – στην οποία, κατ’ αυτούς, επίσης αντιτίθεται η θρησκεία. Παρακάτω θα δούμε λοιπόν κατά πόσο αυτά όλα αυτά είναι αληθή.

Αποτέλεσμα εικόνας για μεγας βασιλειος

Δεν μπορώ παρά να ξεκινήσω με τον Μέγα Βασίλειο, η μόρφωση του οποίου ήταν παροιμιώδης για την εποχή του. Σπούδασε και κατέκτησε σχεδόν όλες τις επιστήμες της εποχής του στην Καισάρεια, την Αθήνα, την Κωνσταντινούπολη και την Αλεξάνδρεια, μεταξύ των οποίων ιατρική, φυσική, αστρονομία, γεωμετρία, ρητορική (νομική), γραμματική και φιλοσοφία. Για κάποιο διάστημα μάλιστα δίδαξε στην Καισάρεια τη ρητορική τέχνη. Ωστόσο, όντας ήδη καταρτισμένος στη χριστιανική θεολογία, αποφάσισε ν’ ακολουθήσει τον δρόμο του μοναχισμού, κι έτσι μετέβη στην Παλαιστίνη και τη Συρία, όπου διδάχθηκε τα του μοναστικού βίου. Το συγγραφικό του έργο παραμένει ως τις μέρες μας σημαντικότατο τόσο από φιλολογικής, όσο κι από θεολογικής άποψης.

Αποτέλεσμα εικόνας για αγιος γρηγοριος ναζιανζηνος

Συμφοιτητής του Μεγάλου Βασιλείου ήταν και μια άλλη εξέχουσα μορφή της Εκκλησίας μας, ο Άγιος Γρηγόριος ο Νανζιανζηνός (ή Θεολόγος), ο οποίος έλαβε επίσης ανώτατη μόρφωση κοντά σε φημισμένους δασκάλους της εποχής στην Παλαιστίνη, την Αλεξάνδρεια και, τέλος, στην Αθήνα. Οι σπουδές του διήρκησαν 13 ολόκληρα χρόνια, από τα 17 του ως τα 30 του. Αφού τελείωσε τις σπουδές του, του προτάθηκε στην Αθήνα έδρα καθηγητή πανεπιστημίου, όμως κι εκείνος προτίμησε την ασκητική ζωή.

Αποτέλεσμα εικόνας για αγιος ιωαννης ο χρυσοστομος

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ένας ακόμη εκ των τριών μεγάλων Ιεραρχών της Εκκλησίας μας, φοίτησε στην Αντιόχεια στη σχολή του Ανδραγαθίου φιλοσοφία και στη σχολή του τότε ξακουστού ρήτορα και δασκάλου Λιβάνιου ρητορική. Τόσο ξεχώριζε για την ευφυΐα και τη ρητορική του δεινότητα, ώστε ο δάσκαλός του θέλησε να τον κάνει διάδοχό του στη σχολή, όμως εν τέλει τον Ιωάννη κέρδισε η χριστιανική πίστη. Συνέχισε τις σπουδές του στο Ασκητήριο, τη μεγάλη θεολογική σχολή της Αντιόχειας, κοντά στους δασκάλους Καρτέριο και Διόδωρο Ταρσού, ενώ σπούδασε και δικηγορία, την οποία εξάσκησε για μικρό χρονικό διάστημα, προτού βαπτιστεί τελικά χριστιανός και στραφεί στον μοναχισμό. Το συγγραφικό του έργο είναι πλουσιότατο, ενώ οι λόγοι του δικαιώνουν το προσωνύμιο «Χρυσόστομος».

Αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου ήταν ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, ο οποίος έλαβε την ίδια μόρφωση με τον αδελφό του. Μαθήτευσε μάλιστα κι αυτός για ένα διάστημα κοντά στον Λιβάνιο. Ο Γρηγόριος είχε κλίση στη φιλοσοφία, αυτό τουλάχιστον δείχνει το τεράστιο συγγραφικό έργο που άφησε πίσω του, αφού είχε καταφέρει να εξηγήσει φιλοσοφικά πολλές θεολογικές έννοιες και να ενσωματώσει, κατά κάποιον τρόπο, τη φιλοσοφία στην ευαγγελική διδασκαλία. Ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με τους Έλληνες φιλοσόφους και με τους Αλεξανδρινύς Κλήμη και Ωριγένη. Έχει ειπωθεί, ότι «μπόρεσε καλύτερα απ’ όλους να μετεμφυτεύσει στο εσωτερικό του χριστιανικού κόσμου την πνευματική κληρονομιά της αρχαίας Ελλάδας».

Αποτέλεσμα εικόνας για αγιος φωτιος ο μεγας

Γόνος αριστοκρατικής οικογενείας, ο Μέγας Φώτιος έλαβε αξιοσημείωτη παιδεία. Σπούδασε φιλοσοφία και θεολογία στα πανεπιστήμια της Κωνσταντινούπολης, αφιερώθηκε στη μελέτη της ελληνικής και πατερικής γραμματείας, κι έφτασε να γίνει πασίγνωστος για την λογιότητά του. ‘Ηταν τέτοια η ευρυμάθειά του, ώστε ακόμη κι ο πολέμιός του Νικήτας Παφλαγών έγραψε γι’ αυτόν με θαυμασμό: «Ην δε ούτος ο Φώτιος ου των αγενών τε και ανωνύμων, αλλά και των ευγενών κατά σάρκα και περιφανών σοφία τε κοσμική, συνέσει των εν τη Πολιτεία στρεφομένων ευδοκιμώτατος πάντων ενομίζετο. Γραμματικής γε μεν γαρ και ποιήσεως, ρητορικής τε και φιλοσοφίας και δη ιατρικής και πάσης ολίγου δειν επιστήμης των θύραθεν τοιούτον εαυτώ το περιόν, ως μη μόνον σχεδόν φάναι των κατά την αυτού γενεάν διενεγκείν, ήδη δε και προς τους παλαιούς αυτόν διαμιλλάσθαι. Πάντα γαρ συνέτρεχεν επ αυτώ, η επιτηδειότης της φύσεως, η σπουδή, ο πλούτος, δι’ ον και βίβλος επ’ αυτόν έρρει πάσα». Άφησε πίσω του σπουδαιότατο συγγραφικό έργο με πιο εντυπωσιακό ίσως σύγγραμμα την περίφημη «Μυριόβιβλο».

Αποτέλεσμα εικόνας για αγια αικατερινη

Η Αγία Αικατερίνη ήταν μια διανοούμενη της εποχής της, καθώς είχε ευγενική καταγωγή (ήταν κόρη του Έπαρχου της Αλεξάνδρειας, Κώνστα) και διδάχθηκε από νωρίς την ελληνική και τη λατινική φιλολογία, αρκετές γλώσσες, φιλοσοφία και ρητορική, ποίηση, καθώς και μαθηματικά, αστρονομία και μουσική. Μελέτησε επισταμένως τον Όμηρο, τον Βιργίλιο, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Φιλιστίωνα, τον Γαληνό, τον Ιπποκράτη, τον Ασκληπιό και άλλους. Έχει ειπωθεί, πως απετέλεσε το αντίπαλο δέος στην Υπατία, αν και έναν αιώνα περίπου νεώτερή της. Λέγεται, μάλιστα, ότι ο έπαρχος, στην προσπάθειά του να την κάνει ν’ απαρνηθεί την πίστη της, συγκάλεσε δημόσια συζήτηση περί της χριστιανικής πίστης με τους πιο επιφανείς ρήτορες της Αλεξάνδρειας, τους οποίους όμως η Αικατερίνη αποστόμωσε με τη ρητορική της δεινότητα, τις γνώσεις και τη σοφία της, και κατόρθωσε να τους μεταστρέψει στον χριστιανισμό.

Αποτέλεσμα εικόνας για αγια ειρηνη

Για τη μόρφωσή τους, πέρα από την ομορφιά και την αρετή τους, φημίζονταν επίσης, σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, και η Αγία Ειρήνη η Μεγαλομάρτυς, η οποία διδάχθηκε τα ελληνικά γράμματα και φιλοσοφία από έναν γέροντα σοφό ονόματι Απελλιανό, αλλά και η αγία Ειρήνη η Χρυσοβαλάντου, η οποία μαθήτευσε κοντά στους σημαντικότερους δασκάλους της Καισαρείας. Όπως και αυτές, έτσι κι η Αγία Αναστασία η Φαρμακολύτρια καταγόταν από επιφανή οικογένεια κι έλαβε ανώτερη παιδεία από τον Άγιο Χρυσόγονο, δάσκαλο της εποχής στη Ρώμη. Γόνος αριστοκρατικής οικογενείας ήταν και ο Άγιος Νικόλαος, ένας από τους πιο αγαπημένους αγίους, ώστε κι αυτός έτυχε ιδιαίτερης μόρφωσης. Λόγω αυτής, αλλά και της ανδρείας του, έλαβε από τον τότε βασιλιά το αξίωμα του Δούκα (στρατιωτικός διοικητής). Γρήγορα όμως η ευσέβειά του τον ώθησε να αρνηθεί το αξίωμά του και την κοσμική δόξα και να στραφεί στον ασκητισμό.

Σχετική εικόνα

Ο Άγιος Ραφαήλ έμαθε τα πρώτα του γράμματα από τον πατέρα Τιμόθεο. Η οικογένειά του ήταν αρκετά ευκατάστατη κι έτσι, εφ’ όσον ήταν κι ο ίδιος του ιδιαίτερα φιλομαθής, μπόρεσε να τον βοηθήσει να φοιτήσει στη σχολή του Ζαχαρία Αγγέλου, όπου διδάχθηκε ελληνικά, λατινικά, ιταλικά και γαλλικά. Στη συνέχεια γνώρισε τον ιατροφιλόσοφο Παράσχο Καζούλη, με τον οποίο έκανε και τα πρώτα του βήματα στην επιστήμη της ιατρικής. Αργότερα μετέβη στον Μυστρά, όπου σπούδασε στη Σχολή Φιλοσοφίας του Γεωργίου Πλήθωνος Γεμιστού τη δυτική και την ελληνική φιλοσοφία. Όντας ένθερμος φιλόπατρις, αποφάσισε να καταταχθεί εθελοντικά στον Βυζαντινό Στρατό. Εκεί ολοκλήρωσε και τις σπουδές του στην ιατρική. Λόγω της ευφυΐας του και της πολυμάθειάς του έλαβε το αξίωμα του Εκατόνταρχου κι έπειτα του Χιλίαρχου, όμως το κάλεσμα της πίστης στην καρδιά του ήταν δυνατότερο, κι έτσι άφησε τα αξιώματα για ν’ αφιερωθεί κι αυτός στον Χριστό.

Όταν μιλάμε γι’ ανθρώπους μορφωμένους, φωτισμένους, πνευματικούς, δε γίνεται να παραλείψουμε και τον Ευγένιο Βούλγαρη, ο οποίος υπήρξε ένας εκ των πατέρων του Γένους. Μία από τις πλέον επιφανείς μορφές των νεώτερων ελληνικών γραμμάτων, λογιώτατος, άρτια καταρτισμένος στη φιλοσοφία. Οι σπουδές του περιελάμβαναν θεολογία, φιλοσοφία, μαθηματικά, φυσική, αρχαία ελληνική και λατινική φιλολογία. Φοίτησε στις Σχολές της Άρτας και των Ιωαννίνων κι έπειτα στην Ιταλία, ενώ σε ηλικία μόλις 26 ετών έγινε διευθυντής της Μαρουτσαίας Σχολής. Αργότερα ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Κύριλλος τον κάλεσε ν’ αναλάβει τη διεύθυνση της Αθωνιάδας Σχολής στον Άγιον Όρος. Πολυγραφότατος καθώς ήταν, η συμβολή του στα ελληνικά γράμματα παραμένει ανεκτίμητη.

Σχετική εικόνα

 

«Να σπουδάζετε και εσείς, αδελφοί μου, να μανθάνετε γράμματα όσον ημπορείτε. Και αν δεν εμάθετε οι πατέρες, να σπουδάζετε τα παιδιά σας, να μανθάνουν τα ελληνικά, διότι και η Εκκλησία μας είνε εις την ελληνικήν. Και αν δεν σπουδάσεις τα ελληνικά, αδελφέ μου, δεν ημπορείς να καταλάβης εκείνα οπού ομολογεί η Εκκλησία μας.» Τα λόγια αυτά δεν ανήκουν σε άλλον από τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, γνωστό και ως Πατροκοσμά, ο οποίος, σύμφωνα με τον Ι. Μενούνο, ίδρυσε 200 σχολεία μέσα σε 16 χρόνια. Ο Πατροκοσμάς μαθήτευσε πλάι σε ονομαστούς διδασκάλους της εποχής. Τα πρώτα του γράμματα τα διδάχθηκε από τον ιεροδιάκονο Γεράσιμο Λύτσικα, ενώ την εγκύκλιο παιδεία την έλαβε από τον ιεροδιάκονο Ανανία. Έπειτα μετέβη στη νεοσύστατη τότε Αθωνιάδα Σχολή, για να σπουδάσει φιλοσοφία και θεολογία, και μαθήτευσε κοντά στον Ευγένιο Βούλγαρη, τον Παναγιώτη Παλαμά και τον Νικόλαο Τζαρτζούλη.

Ο Άγιος Αρσένιος έλαβε τη μόρφωσή του πρώτα στη Νίγδη της Καππαδοκίας κι έπειτα στη Σμύρνη, όπου διδάχθηκε την ελληνική και την εκκλησιαστική γραμματεία, αλλά και έμαθε αρμενικά, τουρκικά και γαλλικά. Αφού εκάρη μοναχός, ο Μητροπολίτης Παΐσιος Β’ τον έστειλε πίσω στη γενέτειρά του, τα Φάρασα, για να διδάξει τα παιδιά εκεί, επειδή υπήρχε έλλειψη δασκάλων. Αυτό ήταν κάτι το οποίο επεδίωκαν οι Τούρκοι εκείνη την εποχή και δίωκαν το ελληνικό στοιχείο ανηλεώς, ώστε ο κόσμος να μη μετέχει κατά συνέπεια ούτε των εκκλησιαστικών γραμμάτων. Ήλπιζαν πως έτσι οι Έλληνες θα εξισλαμίζονταν. Ο Αρσένιος μετέβη στα Φάρασα και δίδασκε τα παιδιά κρυφά, κρατώντας έτσι ζωντανή τη φλόγα του ελληνισμού και της πίστης.

Αποτέλεσμα εικόνας για αγιος λουκας ο ιατρος

Γνωστός για τη μόρφωσή του είναι κι ο σχετικά σύγχρονος Άγιος Λουκάς ο ιατρός. Σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του πανεπιστημίου του Κιέβου και ήδη από τα πρώτα χρόνια το ενδιαφέρον του στράφηκε στην ανατομία. Αποφοίτησε αριστούχος κι αμέσως άρχισε να χειρουργεί. Μόλις στα 29 του χρόνια ανακάλυψε μια νέα μέθοδο τοπικής αναισθησίας στο ισχιακό νεύρο, την οποία υπέβαλε αργότερα ως διατριβή που βαθμολογήθηκε με άριστα. Το 1918 πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Πανεπιστημίου της Τασκένδης και εξελέγη καθηγητής της τοπογραφικής ανατομίας και χειρουργικής. Σήμερα στην Ρωσία θεωρείται ο κορυφαίος χειρουργός του 20ου αιώνα. Όπως γράφει ο καθηγητής-ακαδημαϊκός Κασίρσκι «…το όνομά του και η δεξιοτεχνία του είχαν γίνει θρύλος. Μπορούσε να κάνει τις δυσκολότερες εγχειρήσεις χωρίς πρόβλημα.» Εκτός όμως από εξαίρετος επιστήμων ήταν και βαθιά θρησκευόμενος. Μέσα στο χειρουργείο είχε εικόνα του Χριστού και καντήλι, και πάντα, προτού εγχειρίσει κάποιον, προσευχόταν και σχημάτιζε με τις γάζες και το ιώδιο το σημείο του σταυρού στο σημείο εκείνο που επρόκειτο να εγχειρίσει. Τελικά το 1921 χειροτονήθηκε ιερέας και το 1923 διαδέχθηκε τον εκδιωχθέντα Αρχιεπίσκοπο Ιννοκέντιο. Εκείνη την εποχή η Εκκλησία ήταν υπό διωγμό από τους μπολσεβίκους. Ο Άγιος Λουκάς δέχθηκε τη θέση του Αρχιεπισκόπου έχοντας πλήρη επίγνωση του κινδύνου. Πράγματι, λίγο καιρό μετά συνελήφθη, φυλακίστηκε, εξορίστηκε, διώχθηκε, πέρασε πολλές κακουχίες, αλλά ποτέ δε σταμάτησε το ιατροχειρουργικό του διακόνημα. Προσέφερε τη βοήθειά του ακούραστα, σε όποιον την είχε ανάγκη, ακόμη και μέσα στις φυλακές.

Αποτέλεσμα εικόνας για αλεξανδροσ παπαδιαμαντησ

«Ἐγεννήθην ἐν Σκιάθῳ, τῇ 4 Μαρτίου 1851. Ἐβγήκα ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον εἰς τὰ 1863, ἀλλὰ μόνον τῷ 1867 ἐστάλην εἰς τὸ Γυμνάσιον Χαλκίδος, ὅπου ἤκουσα τὴν Α΄ καὶ Β΄ τάξιν. Τὴν Γ΄ ἐμαθήτευσα εἰς Πειραιᾶ, εἴτα διέκοψα τὰς σπουδάς μου καὶ ἔμεινα εἰς τὴν πατρίδα. Κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1872 ὑπῆγα εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος χάριν προσκυνήσεως, ὅπου ἔμεινα ὀλίγους μῆνας. Τῷ 1873 ἦλθα εἰς Ἀθήνας καὶ ἐφοίτησα εἰς τὴν Δ΄ τοῦ Βαρβακείου. Τῷ 1874 ἐνεγράφην εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολήν, ὅπου ἤκουα κατ’ ἐκλογὴν ὀλίγα μαθήματα φιλολογικά, κατ’ ἰδίαν δὲ ἠσχολούμην εἰς τὰ ξένας γλώσσας.» Αυτά γράφει σ’ ένα αυτοβιογραφικό του σημείωμα ο διαχρονικός Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο «κοσμοκαλόγερος», ο οποίος υπήρξε σπουδαιότατος διηγηματογράφος, ποιητής, μεταφραστής και δημοσιογράφος. Μία εκ των σημαντικότερων μορφών της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Είχε μελετήσει επισταμένως τα πατερικά κείμενα, πράγμα το οποίο καθρεφτίζεται και στο έργο του.

Σχετική εικόνα

Στο βιογραφικό του Μητροπολίτη Μεσογαίας και Λαυρεωτικής Νικολάου διαβάζουμε: «Σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Αστροφυσική στο Harvard (Master of Arts) και Μηχανολογία στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασσαχουσέττης (ΜΙΤ) (Master of Science in Mechanical Engineering). Οι διδακτορικές σπουδές του στο HST (κοινό πρόγραμμα Harvard και ΜΙΤ) επικεντρώθηκαν στον τομέα της Βιοϊατρικής Τεχνολογίας (Βιορευστοδυναμική, Μαθηματική Φυσιολογία, Αιμοδυναμική της καρδιάς και των αγγείων). Εργάστηκε ως ερευνητής και επιστημονικός συνεργάτης στο Αγγειολογικό Εργαστήριο του New England Deaconess Hospital, στο Τμήμα Αναισθησιολογίας του Massachusetts General Hospital και στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Boston Children’s Hospital. Επίσης, διετέλεσε επί διετία επιστημονικός σύμβουλος μεγάλων εταιρειών σε θέματα Διαστημικής Ιατρικής Τεχνολογίας. Παράλληλα με την επιστημονική του έρευνα, σπούδασε τη Θεολογία στη Θεολογική Σχολή του Τιμίου Σταυρού της Βοστώνης, όπου έλαβε τους τίτλους Master of Theological Studies και Master of Theology, και στη συνέχεια στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου το 2003 ανακηρύχθηκε διδάκτορας στον τομέα της Βιοηθικής. Το 2008 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας του τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.»

Σχετική εικόνα

Και φυσικά δε θα μπορούσα να ξεχάσω τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο, ο οποίος, σύμφωνα με το βιογραφικό του, τελείωσε με άριστα τη Νομική και τη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ παράλληλα σπούδασε και βυζαντινή μουσική στο Ωδείο Αθηνών, όπου επίσης αρίστευσε. Επιπροσθέτως γνώριζε αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά και ιταλικά. Το 1982 υπέβαλε τη διατριβή του στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ, όπου αρίστευσε και πάλι και κατέστη διδάκτωρ του κανονικού Δικαίου.

Η λίστα θα μπορούσε να περιλαμβάνει πολλούς ακόμα, αγίους και μη, κληρικούς και θεοσεβείς κοσμικούς, όμως είναι αδύνατον ν’ αναφερθούν όλοι. Θεωρώ ωστόσο, πως μέχρι τώρα έχει γίνει σαφές, ότι οι κατηγορίες περί σκοταδισμού εναντίον του χριστιανισμού και δη του ορθοδόξου δόγματος είναι αστήρικτες, αφού πολλοί από τους θεμελιωτές κι εκπροσώπους του υπήρξαν άνθρωποι με ευρύτατο πνεύμα, με φιλομάθεια, ευφυείς, με εντυπωσιακή παιδεία και καλλιέργεια. Ο σκοταδισμός είναι μάλλον ίδιον εκείνων που εξοστρακίζουν τον Θεό από την καρδιά τους και θεωρούν ότι ο ανθρώπινος, πεπερασμένος νους τους μπορεί να κατακτήσει το Σύμπαν, μη αντιλαμβανόμενοι τη μικρότητά τους μπροστά στο μεγαλείο του Κτίστη.

ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ.png