Ημέρα της Γυναίκας: Μια Γιορτή των Μπολσεβίκων

 

Γράφει η Ελένη Παπαδοπούλου:

«Η Ημέρα της Γυναίκας είναι ένας κρίκος στη μακριά, γερή αλυσίδα του γυναικείου προλεταριακού κινήματος. Ο οργανωμένος στρατός των εργαζόμενων γυναικών μεγαλώνει κάθε χρόνο.» Αυτά γράφει η Αλεξάνδρα Κολλοντάι στο άρθρο της «Ημέρα της Γυναίκας», που πρωτοδημοσιεύθηκε στην Pravda στις 17 Φεβρουαρίου του 1913. Και, πράγματι, παρ’ όλο που σήμερα οι γυναίκες δε γνωρίζουν τι γιορτάζουν κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου, η Κολλοντάι είχε δίκιο. Η συγκεκριμένη «γιορτή» δεν είναι παρά ένα κομμουνιστικό κατασκεύασμα, που εξυπηρέτησε πολύ συγκεκριμένους σκοπούς.

Αποτέλεσμα εικόνας για russia day of woman poster

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Η πρώτη Ημέρα της Γυναίκας γιορτάστηκε ως «Εθνική Ημέρα της Γυναίκας» στις Η.Π.Α., στις 28 Φεβρουαρίου του 1909, και διοργανώθηκε από το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Αμερικής μετά από πρόταση της σουφραζέτας και σοσιαλίστριας Τερέζα Μάλκιελ. Φημολογείται πως γιορτάστηκε εις ανάμνηση μιας εκδήλωσης διαμαρτυρίας, που έλαβε χώρα στη Νέα Υόρκη στις 8 Μαρτίου του 1857 από εργάτριες κλωστοϋφαντουργίας, μετά από ένα τραγικό ατύχημα σε εργοστάσιο, το οποίο κόστισε τη ζωή σε πολλές εργάτριες. Το αληθές αυτής της ιστορίας ωστόσο αμφισβητείται κι έχει χαρακτηριστεί από αρκετούς ως μύθος, ανάμεσά τους και οι φεμινίστριες Τέμμα Κάπλαν («Σχετικά με τις σοσιαλιστικές καταβολές της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας»), Λιλιάν Καντέλ («Ο μύθος της προέλευσης σχετικά με την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας») και Άντζελα Χάουαρντ Ζόφι («Εγχειρίδιο της Ιστορίας των Αμερικανίδων»).

Αποτέλεσμα εικόνας για russia day of woman poster

Η Κολλοντάι στο άρθρο της «Μια Μαχητική Γιορτή» (δημοσιευθέν το 1920 στο Mezhdunarodnyi den’ rabotnitz) μας λέει: «Όχι πολύ καιρό πριν, για την ακρίβεια πριν από περίπου δέκα χρόνια, το ζήτημα της γυναικείας ισότητας και το ερώτημα αν οι γυναίκες θα μπορούσαν να συμμετέχουν στην κυβέρνηση πλάι στους άντρες συζητιόταν θερμά. Η εργατική τάξη σε όλες τις καπιταλιστικές χώρες πάλευε για τα δικαιώματα των εργαζόμενων γυναικών: η μπουρζουαζία δεν ήθελε να δεχτεί αυτά τα δικαιώματα. (…) Σοσιαλιστές στη Βόρειο Αμερική επέμειναν στα αιτήματά τους για την ψήφο με ιδιαίτερη επιμονή. Στις 28 Φεβρουαρίου, 1909, οι σοσιαλίστριες των Η.Π.Α. διοργάνωσαν μεγάλες διαμαρτυρίες και συναντήσεις σ’ ολόκληρη τη χώρα απαιτώντας πολιτικά δικαιώματα για τις εργαζόμενες γυναίκες. Αυτή ήταν η πρώτη “Ημέρα της Γυναίκας”.» Το αίτημα για πολιτικά δικαιώματα λοιπόν κι όχι η μνημόνευση κάποιας απεργίας ήταν αυτό που οδήγησε στην Ημέρα της Γυναίκας κατά την ίδια την Κολλοντάι, η οποία υπήρξε πρωτεργάτρια του φεμινισμού, δραστήριο μέλος του μπολσεβικικού κόμματος, και που μετά την μπολσεβικική επανάσταση του 1917 διορίστηκε Λαϊκή Κομισάριος για την Κοινωνική Πρόνοια.

Αποτέλεσμα εικόνας για russia day of woman poster

 

Το 1910, στο Δεύτερο Διεθνές Σοσιαλιστικό Συνέδριο Εργαζομένων Γυναικών, το οποίο απετέλεσε το πρελούδιο της Δεύτερης Σοσιαλιστικής Διεθνούς στην Κοπεγχάγη, η Κλάρα Τσέτκιν πρότεινε την καθιέρωση μιας ετήσιας Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας. Το συνέδριο δέχτηκε κι αποφάσισε, όπως γράφει η Κολλοντάι, ότι θα έπρεπε να γιορτάζεται κάθε χρόνο την ίδια μέρα σε όλες τις χώρες με σύνθημα «Η ψήφος για τις γυναίκες θα ενώσει τη δύναμή μας στον αγώνα για τον Σοσιαλισμό». Το 1911 η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας γιορτάστηκε στις 19 Μαρτίου στην Αυστρία, τη Δανία, τη Γερμανία και την Ελβετία, με μαζικές διαδηλώσεις, ακόμη κι αιματηρά επεισόδια με αστυνομικούς. Το 1913 μεταφέρθηκε στις 8 Μαρτίου.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, η Ημέρα της Γυναίκας γιορταζόταν σε διαφορετική κάθε φορά ημερομηνία, αλλά με όλο και μεγαλύτερη μαζικότητα, ως ημέρα των εργατών, των προλετάριων. Τα αιτήματα για καλύτερες συνθήκες εργασίας, καλύτερους μισθούς κτλ ήταν σαφέστατα δίκαια, όμως οι απεργίες κι οι κινητοποιήσεις ήταν πάντοτε υποκινούμενες από τα σοσιαλιστικά κόμματα και συνδικάτα, τα οποία φρόντιζαν – όπως και σήμερα – να θέτουν τα πάντα σε οικονομική βάση και να υποδαυλίζουν την πάλη των τάξεων αντί να παλεύουν για τη συνεργασία, διαλύοντας έτσι τον κοινωνικό ιστό.

Αποτέλεσμα εικόνας για alexandra colodai

Το 1917, μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, η Κολλοντάι έπεισε τον Λένιν να καθιερωθεί η Ημέρα της Γυναίκας ως επίσημη αργία στη Ρωσία. Η ίδια θεωρούσε τον φεμινισμό και τον κομμουνισμό αλληλένδετα και, όπως και η Κλάρα Τσέτκιν, προσπάθησε να αναγάγει την χειραφέτηση των γυναικών σε βασικό σημείο του κόμματος των μπολσεβίκων. Για να κατανοήσει κανείς για ποιον λόγο οι μπολσεβίκοι έδειξαν τέτοιο ενδιαφέρον για την Ημέρα της Γυναίκας, θα πρέπει να διαβάσει κανείς τη μπροσούρα της Κολλοντάι «Κομμουνισμός και Οικογένεια», προκειμένου να καταλάβει τι ακριβώς εννοεί η Κολλοντάι ως «χειραφέτηση». Παραθέτω μόνο ένα κομμάτι: «Ο παλιός τύπος οικογένειας πεθαίνει. Δε φταίει το κομμουνιστικό κράτος γι’ αυτό. Είναι αποτέλεσμα των νέων συνθηκών ζωής. Η οικογένεια παύει να είναι αναγκαία για το κράτος, όπως ήταν κάποτε. Αντιθέτως, είναι κάτι περισσότερο από άχρηστη, αφού εμποδίζει την εργαζόμενη γυναίκα από το να προσφέρει μια πιο παραγωγική και πολύ πιο σοβαρή εργασία.» Στην πραγματικότητα βέβαια αυτές οι ιδέες δεν γεννήθηκαν στο κεφάλι της Κολλοντάι, αλλά τις είχε αποκομίσει από τον Λένιν μέσω της συναναστροφής τους, καθώς και από τους Μαρξ, Ένγκελς και Ρόζα Λούξεμπουργκ, όταν τους μελέτησε στη νιότη της, καταλήγοντας εν τέλει να στραφεί στον μπολσεβικισμό. Με αυτούς ευθυγραμμίζεται κι όταν γράφει «Όσο περισσότερο εξαπλώνεται η μισθωτή εργασία της γυναίκας, τόσο περισσότερο προχωρά η αποσύνθεση της οικογένειας».

Από το 1917 και μετά, η Ημέρα της Γυναίκας γιορταζόταν κατά κύριο λόγο σε κομμουνιστικές χώρες και παγκοσμίως από το κομμουνιστικό κίνημα. Το 1975 υιοθετήθηκε κι από τον Ο.Η.Ε.

Κατανοεί λοιπόν κανείς, ότι η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν είναι μια γιορτή της γυναικείας φύσης και της θηλυκότητας, όπως νομίζουν πολλοί, αλλά μια γιορτή του σοσιαλισμού με καθαρά προλεταριακό χαρακτήρα. Αυτό που πέτυχε η Ημέρα της Γυναίκας, όπως η ίδια η Κολλοντάι παραδέχεται στο άρθρο της «Μια Μαχητική Γιορτή», ήταν να ενδυναμώσει τον σοσιαλισμό, από τη μια στρέφοντας περισσότερες γυναίκες σ’ αυτόν κι από την άλλη ενισχύοντας τη διεθνή αλληλεγγύη μεταξύ των εργατών.